میدانستید واریکوسل یکی از علل اصلی کاهش کیفیت اسپرم است؟ واریکوسل، یعنی بزرگ شدن وریدهای بیضه، با افزایش دمای بیضه و اختلال در جریان خون، تولید اسپرم را کاهش میدهد و تحرک و شکل آنها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد و بسیاری از مردان حتی بدون علامت، از تأثیر این مشکل بر باروری خود بیخبرند، بررسی ارتباط واریکوسل با کیفیت و تعداد اسپرمها، پاسخ به سؤال مهم بسیاری از زوجها درباره ناباروری است و نشان میدهد چرا تشخیص و درمان به موقع اهمیت دارد، در ادامه مقاله همراه ما باشید تا دریابید که تاثیر واریکوسل بر اسپرم به چه صورت است؟
واریکوسل چگونه روی کیفیت اسپرم تأثیر میگذارد؟
واریکوسل کیفیت اسپرم را از چند طریق تحت تأثیر قرار میدهد:
افزایش دمای بیضه
واریکوسل باعث بزرگ شدن وریدهای بیضه میشود و خون بیشتری در ناحیه تجمع میکند، که دمای بیضه را بالا میبرد و دمای بالاتر از حد طبیعی روند اسپرم سازی را مختل میکند و منجر به کاهش تعداد و تحرک اسپرمها میشود، حتی تغییرات کوچک دمایی کیفیت اسپرم را پایین میآورد، به خصوص در مردان جوان و در مراحل اولیه ناباروری، بنابراین درمان به موقع اهمیت زیادی دارد.
اختلال در جریان خون و اکسیژن رسانی
واریکوسل باعث کندی جریان خون در بیضه ها میشود و کاهش خون رسانی کافی، اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز سلول های اسپرمساز را محدود کرده و عملکرد طبیعی بیضه ها را مختل میکند، این وضعیت باعث کاهش تعداد اسپرم، تحرک پایین و افزایش اسپرم های غیرطبیعی میشود و در بلندمدت توانایی باروری مرد را کاهش میدهد.
استرس اکسیداتیو
وجود واریکوسل تولید رادیکال های آزاد در بافت بیضه را افزایش میدهد و این مولکول های واکنش پذیر به DNA اسپرم آسیب میزنند و باعث کاهش تحرک، شکل غیرطبیعی و حتی مرگ سلولی اسپرم میشوند، استرس اکسیداتیو یکی از عوامل اصلی ناباروری مردانه در مبتلایان به واریکوسل است و کنترل آن با درمان یا مکمل های آنتیاکسیدانی کیفیت اسپرم را بهبود میدهد.
اختلالات هورمونی
واریکوسل باعث کاهش سطح تستوسترون میشود، هورمونی که برای تولید و بلوغ اسپرم حیاتی است و کاهش تستوسترون روند اسپرم سازی را کند میکند و منجر به کاهش تعداد اسپرم، تحرک ضعیف و کیفیت پایین اسپرمها میشود، اصلاح واریکوسل و پایش هورمونی به بازگشت سطح هورمونها و بهبود باروری کمک میکند.
همه بیماران دچار اختلال در اسپرم میشوند؟
خیر، همه بیماران مبتلا به واریکوسل دچار اختلال در اسپرم نمیشوند، شدت تأثیر واریکوسل روی کیفیت اسپرم به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله شدت واریکوسل، سن، ژنتیک، سبک زندگی و سلامت کلی بیضهها و برخی مردان حتی با واریکوسل شدید، اسپرم طبیعی و باروری مناسبی دارند، در حالی که در دیگران واریکوسل خفیف باعث کاهش تعداد یا تحرک اسپرم میشود و به همین دلیل، بررسی های آزمایشگاهی و سونوگرافی برای ارزیابی دقیق وضعیت اسپرم و نیاز به درمان واریکوسل اهمیت زیادی دارد.
تأثیر واریکوسل بر باروری مردان
واریکوسل یکی از شایع ترین علل ناباروری مردانه است و کیفیت و عملکرد اسپرم را تحت تأثیر قرار میدهد، در ادامه تاثیرات آن را بررسی میکنیم:
کاهش تعداد اسپرم
واریکوسل باعث تجمع خون در وریدهای بیضه و افزایش دمای آن میشود، که روند اسپرم سازی را مختل میکند و کاهش تعداد اسپرم شایع ترین تأثیر واریکوسل است و به صورت کم خونی اسپرم یا تعداد پایین اسپرم در آزمایش مشاهده میشود، این وضعیت احتمال لقاح طبیعی را کاهش میدهد و در مردان با ناباروری اولیه، یکی از علل اصلی کاهش شانس باروری محسوب میشود.
کاهش تحرک اسپرم
تحرک یا موتیلیتی اسپرم برای رسیدن به تخمک و لقاح ضروری است، واریکوسل با افزایش استرس اکسیداتیو و آسیب به DNA اسپرم باعث کاهش تحرک میشود و اسپرم های کمتحرک قادر به حرکت مؤثر در مجرای تناسلی زن نیستند و احتمال باروری طبیعی کاهش مییابد و با اصلاح واریکوسل و مراقبت های مکمل، تحرک اسپرم تا حدی قابل بهبود است و شانس لقاح افزایش پیدا میکند.
تغییر شکل اسپرم
واریکوسل باعث افزایش تعداد اسپرم های غیرطبیعی یا مورفولوژی غیرسالم میشود، این اسپرمها دارای سر یا دم نامناسب هستند و توانایی نفوذ به تخمک را ندارند، افزایش اسپرم های غیرطبیعی با کاهش شانس لقاح طبیعی و افزایش نیاز به روش های کمک باروری مانند IVF همراه است و درمان به موقع واریکوسل درصد اسپرم های سالم را بهبود میدهد.
آسیب DNA اسپرم
استرس اکسیداتیو ناشی از واریکوسل باعث آسیب به DNA اسپرم میشود، این آسیب منجر به ناباروری، سقط مکرر یا مشکلات ژنتیکی جنین میشود و حتی اگر تعداد و تحرک اسپرم طبیعی باشد، کیفیت ژنتیکی پایین باروری را تحت تأثیر قرار میدهد و کنترل واریکوسل و استفاده از آنتیاکسیدان ها میزان آسیب DNA را کاهش داده و شانس باروری را افزایش میدهد.
آزمایشات لازم برای بررسی اثر واریکوسل بر اسپرم
برای بررسی اثر واریکوسل بر اسپرم، چند آزمایش و بررسی مهم وجود دارد که به دقت کیفیت و عملکرد اسپرم را ارزیابی میکنند:
سمن یا اسپرم شناسی
سمن آزمایشی است که کیفیت و کمیت اسپرم را ارزیابی میکند، در این آزمایش حجم منی، تعداد اسپرم، تحرک، شکل و رنگ آن بررسی میشود و واریکوسل باعث کاهش تعداد اسپرم، تحرک ضعیف و افزایش اسپرم های غیرطبیعی میشود، این آزمایش اولین قدم برای تشخیص اثر واریکوسل بر باروری مردان است و چندین نمونه در فواصل مختلف برای دقت بیشتر جمعآوری میشود.
آزمایش های هورمونی
آزمایش های هورمونی شامل تستوسترون، FSH و LH هستند که وضعیت هورمون های مؤثر بر تولید اسپرم را نشان میدهند، واریکوسل باعث کاهش تستوسترون و اختلال در تعادل هورمونی میشود و این اختلال تولید و بلوغ اسپرم را کاهش داده و حتی میل جنسی را تحت تأثیر قرار میدهد و ارزیابی هورمونی به پزشک کمک میکند تا تشخیص دهد آیا واریکوسل تنها علت کاهش کیفیت اسپرم است یا عوامل دیگری نیز نقش دارند.
آزمایش DNA اسپرم
این آزمایش میزان آسیب DNA اسپرم را مشخص میکند و نشان میدهد که اسپرمها از نظر ژنتیکی سالم هستند یا تحت استرس اکسیداتیو آسیب دیدهاند و واریکوسل با افزایش رادیکال های آزاد DNA اسپرم را تخریب میکند، حتی اگر تعداد و تحرک اسپرم طبیعی باشد و آسیب DNA اسپرم با ناباروری، سقط مکرر یا مشکلات جنینی مرتبط است، این آزمایش به تصمیمگیری برای درمان و روش های کمک باروری کمک میکند.
سونوگرافی داپلر بیضهها
سونوگرافی داپلر برای ارزیابی جریان خون وریدهای بیضه و شدت واریکوسل استفاده میشود، این روش دقیقتر از معاینه فیزیکی است و واریکوسل های کوچک یا متوسط که با معاینه لمس نمیشوند را شناسایی میکند، شدت واریکوسل با میزان اختلال در کیفیت اسپرم ارتباط دارد و سونوگرافی کمک میکند تا نیاز به درمان جراحی یا روش های دیگر مشخص شود.
میزان بهبود اسپرم پس از درمان
میزان بهبود اسپرم پس از درمان واریکوسل به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله شدت واریکوسل، سن مرد، مدت زمان ابتلا و کیفیت اولیه اسپرم و به طور معمول بعد از جراحی واریکوسل یا روشهای غیرجراحی درمان واریکوسل، ۳ تا ۶ ماه طول میکشد تا اسپرم سازی بهبود یابد، چون سیکل تولید اسپرم حدود ۷۴ روز است.
تحقیقات نشان میدهند که پس از درمان:
- تعداد اسپرم در بسیاری از مردان افزایش قابل توجهی پیدا میکند.
- تحرک اسپرم بهبود مییابد و درصد اسپرم های متحرک بیشتر میشود.
- مورفولوژی (شکل) اسپرم در برخی موارد بهبود جزئی تا متوسط دارد.
نکته: با این حال، همه بیماران به یک اندازه پاسخ نمیدهند؛ در برخی افراد، اثر واریکوسل بر اسپرم دائمی است و نیاز به روشهای کمک باروری مانند IUI یا IVF باقی میماند.
درمان نکردن واریکوسل باعث آسیب دائمی به اسپرم میشود؟
عدم درمان واریکوسل باعث آسیب تدریجی و در برخی موارد دائمی به اسپرم میشود و افزایش دمای بیضه، استرس اکسیداتیو و اختلال جریان خون تعداد، تحرک و مورفولوژی اسپرم را کاهش داده و حتی کیفیت DNA آن را تحت تأثیر قرار میدهد و هرچه درمان به تأخیر بیفتد، احتمال برگشت کامل کیفیت اسپرم کمتر میشود و برخی مردان نیاز به روش های کمک باروری مانند IUI یا IVF پیدا میکنند.
سوالات متداول
بله، واریکوسل با افزایش استرس اکسیداتیو به DNA اسپرم آسیب میرساند و کیفیت ژنتیکی اسپرم را کاهش میدهد، حتی اگر تعداد و تحرک اسپرم طبیعی باشد.
عوامل تشدیدکننده اثر واریکوسل شامل سن بالا، شدت واریکوسل، سبک زندگی ناسالم، استرس اکسیداتیو، چاقی، مصرف سیگار و الکل و اختلالات هورمونی است.
در نهایت…
واریکوسل یکی از شایع ترین علل ناباروری مردان است که تعداد، تحرک، شکل و کیفیت DNA اسپرم را کاهش میدهد و شدت اثر آن به سن، شدت واریکوسل و سبک زندگی بستگی دارد، تشخیص زودهنگام و درمان به موقع، مانند جراحی یا روش های ترمیمی، کیفیت اسپرم را بهبود میدهد و شانس باروری طبیعی را افزایش میدهد، در غیر این صورت آسیب ممکن است دائمی شود.