آنژیوگرافی چیست و چه کاربردهایی دارد؟

آنژیوگرافی چیست و چه زمانی به آن نیاز داریم؟ وقتی پزشک بخواهد وضعیت عروق بدن را با دقت بررسی کند، تنها علائم و معاینه بالینی همیشه کافی نیست و آنژیوگرافی یک روش تصویربرداری تخصصی است که با استفاده از ماده حاجب، امکان مشاهده مسیر جریان خون و شناسایی تنگی، انسداد یا سایر مشکلات عروقی را فراهم می‌کند، اما آنژیوگرافی دقیقا چگونه انجام می‌شود، برای بررسی کدام عروق کاربرد دارد و چه آمادگی‌ هایی پیش از آن لازم است؟ شناخت این موارد دید روشن‌ تری نسبت به این روش تشخیصی و کاربردهای آن ایجاد می‌کند.

آنژیوگرافی چیست؟

آنژیوگرافی (angiography) یا رگ‌ نگاری، نوعی تصویربرداری از عروق قلبی است که با هدف بررسی تنگی و انسداد عروق و تشخیص بیماری‌های قلبی- عروقی انجام می‌شود و همچنین یکی از روش های رادیولوژی مداخله ای است در این روش، از اشعه ایکس برای عکس‌برداری از شریان‌های قلبی استفاده می‌شود و قبل از تست، ماده رنگی مخصوصی به نام ماده حاجب به داخل رگ فرد تزریق می‌شود، این ماده با برجسته کردن عروق خونی، به پزشک امکان می‌دهد تا هر نوع گرفتگی و تنگی عروق کرونر را مشاهده نماید.

نکته مهم اینجاست که رگ‌ نگاری یک روش تشخیصی است نه درمانی؛ یعنی پزشک با این کار فقط سیستم قلبی عروقی شما را بررسی می‌کند و سپس با توجه به نتیجه تشخیص، درمان‌های لازم را تجویز می‌نماید.

کاربرد‌های آنژیوگرافی

به طور کلی از این روش برای تشخیص موارد زیر استفاده می‌شود:

• تشخیص تنگی و گرفتگی عروق خونی در پا‌ها، ریه، مغز و به خصوص قلب

• پیدا کردن محل خونریزی‌ های داخلی

• تشخیص هر نوع برآمدگی غیرطبیعی رگ‌ها (آنوریسم)

• تشخیص بیماری‌ های عروق کرونر قلب

• تشخیص آترواسکلروز (رسوب چربی در رگ‌های خونی)

• تشخیص تنگی دریچه آئورت

• تشخیص بیماری‌های عروق محیطی مثل اختلال در خونرسانی به پا‌ها

• کمک به آنژیوپلاستی، استنت‌گذاری و جراحی

چه زمانی آنژیوگرافی انجام می‌شود؟

آنژیوگرافی زمانی انجام می‌شود که پزشک برای بررسی دقیق وضعیت عروق، نیاز به تصویربرداری مستقیم از مسیر جریان خون داشته باشد و این روش برای شناسایی تنگی، انسداد، گرفتگی، آسیب یا ناهنجاری در رگ‌ های خونی بخش‌های مختلف بدن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بروز علائم آنژین صدری

وقتی خونرسانی به قلب درست انجام نشود، علائمی مثل سوزش، درد قفسه سینه، تنگی نفس و فشار در سینه بروز می‌کند و دلیل این اتفاق تنگ شدن رگ‌ های قلب به خاطر تجمع چربی در دیواره عروق است و در صورتی که دچار این علائم شده‌اید یا از قبل برایتان تشخیص آنژین داده شده و بیماری‌تان رو به وخامت رفته، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید.

غیر طبیعی بودن تست استرس قلب

تست استرس یا تست ورزش برای بررسی عملکرد قلب موقع انجام فعالیت انجام می‌شود، طی این آزمایش از شما خواسته می‌شود روی تردمیل راه بروید و با تحرک بدنی، قلب سریع‌تر خون را پمپاژ می‌کند، سپس عملکرد قلب در مقایسه با زمان استراحت ارزیابی می‌شود و اگر نتیجه تست استرس قلب غیر طبیعی باشد، پزشک برای بررسی دلیلش آنژیوگرافی تجویز می‌کند.

ابتلا به بیماری‌ های کلیه

بیماری‌ های کلیه به خصوص نارسایی مزمن کلیه، عروق کلیوی را دچار مشکل می‌کنند و در چنین شرایطی پزشک برای ارزیابی عملکرد این عروق، آنژیو تجویز می‌کند و علاوه بر این، بیمارانی که پیوند کلیه داشته‌اند هم با این روش معاینه می‌شوند.

سکته مغزی

برای ارزیابی میزان و محل آسیب مغزی بعد از سکته مغزی هم از این تست استفاده می‌شود و اطلاعات به دست آمده به پزشک کمک می‌کند تا بهترین برنامه درمانی را در پیش بگیرد و به کاهش عوارض سکته مغزی کمک کند.

قبل از جراحی عروق

اگر قرار است آنژیوپلاستی و استنت‌ گذاری، جراحی عروق محیطی، بای پس قلب یا جراحی عروق مغزی انجام بدهید، قبل از آن پزشک رگ‌ نگاری را تجویز می‌کند و آگاهی پزشک از میزان آسیب و تخریب عروق، او را در انتخاب دقیق مسیر جراحی یاری می‌کند.

آمادگی‌ های قبل از انجام آنژیوگرافی

آمادگی برای آنژیوگرافی به نوع آن و محل عروقی که قرار است بررسی شود بستگی دارد، اما معمولا پزشک پیش از انجام این روش، سوابق پزشکی و داروهای مصرفی بیمار را بررسی می‌کند و موارد زیر را توصیه می‌کند:

1. تا 6 ساعت قبل از تست غذای جامد نخورید و از 3 ساعت قبل هم چند لیوان آب بنوشید.

2. اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید می‌کنید حتما پزشکتان را در جریان قرار بدهید تا دستور مصرفشان قبل و بعد آنژیو را به شما بدهد.

3. ساعت، موبایل، کمربند، گردنبند، دندان مصنوعی و هر چیز دیگری را بیرون بیاورید.

4. روز تست حمام کنید و مو‌های زائدتان را بزنید.

5. 24 ساعت قبل از آنژیو سیگار نکشید.

6. اگر به ماده حاجب حساسیت دارید حتما به پزشک بگویید.

بیشتر بخوانید: استنت گذاری عروق

انواع آنژیوگرافی

آنژیوگرافی تنها به بررسی عروق قلب محدود نمی‌شود و می‌توان از آن برای ارزیابی رگ‌ های خونی در بخش‌ های مختلف بدن استفاده کرد،ن وع آنژیوگرافی بر اساس محل عروق و هدف از انجام بررسی انتخاب می‌شود و مهم‌ترین انواع آن عبارت‌اند از:

آنژیوگرافی عروق کرونر

آنژیوگرافی عروق کرونر برای بررسی رگ‌ هایی انجام می‌شود که وظیفه خون‌ رسانی به عضله قلب را بر عهده دارند و پزشک با تزریق ماده حاجب و تصویربرداری از عروق محل و میزان تنگی یا انسداد رگ‌ها را مشخص می‌کند و این روش در تشخیص بیماری‌ های عروق کرونر و تصمیم‌گیری درباره درمان مناسب کاربرد دارد.

آنژیوگرافی مغزی روشی برای مشاهده دقیق عروق خونی داخل و اطراف مغز است و این روش به تشخیص مشکلاتی مانند تنگی یا انسداد عروق، آنوریسم و برخی ناهنجاری‌ های عروقی کمک می‌کند و پزشک با توجه به علائم و نتایج سایر بررسی‌ها، در صورت نیاز این روش را برای ارزیابی دقیق‌تر عروق مغز تجویز می‌کند.

آنژیوگرافی عروق محیطی

برای بررسی رگ‌ های خونی خارج از قلب و مغز، به‌ ویژه عروق دست‌ها و پاها، انجام می‌شود و این روش محل تنگی یا انسداد عروق را مشخص می‌کند و در بررسی مشکلاتی که موجب کاهش جریان خون در اندام‌ها شده‌اند، کاربرد دارد و نتایج آن به پزشک در انتخاب روش درمان کمک می‌کند.

آنژیوگرافی ریوی

آنژیوگرافی ریوی برای بررسی عروق خونی ریه و ارزیابی جریان خون در آن‌ها انجام می‌شود، در این روش، پس از ورود ماده حاجب به جریان خون، تصاویر دقیقی از عروق ریوی تهیه می‌شود و پزشک ممکن است در شرایط خاص و برای بررسی برخی اختلالات عروقی ریه از این روش استفاده کند و اطلاعات حاصل را در روند تشخیص و درمان به کار ببرد.

آنژیوگرافی کلیوی

آنژیوگرافی کلیوی برای مشاهده و بررسی عروق خونی تأمین‌کننده کلیه‌ها انجام می‌شود، این روش در شناسایی تنگی، انسداد یا سایر اختلالات عروق کلیوی نقش دارد و پزشک معمولا زمانی انجام آن را در نظر می‌گیرد که بررسی دقیق عروق کلیه برای تشخیص علت یک مشکل یا برنامه‌ ریزی برای درمان ضرورت دارد.

آنژیوگرافی آئورت

آنژیوگرافی آئورت برای بررسی آئورت، بزرگ‌ترین شریان بدن، و شاخه‌های اصلی آن مورد استفاده قرار می‌گیرد و این روش امکان مشاهده دقیق مسیر جریان خون و شناسایی برخی مشکلات عروقی مانند تنگی، انسداد یا آنوریسم را فراهم می‌کند، نوع تصویربرداری و نحوه انجام آن بر اساس محل مورد نظر و شرایط بیمار تعیین می‌شود.

بیشتر بخوانید: آنژیوگرافی پای دیابتی

نحوه انجام آنژیوگرافی

قبل از رگ‌ نگاری باید لباس مخصوص (گان) بپوشید و روی تخت دراز بکشید، اکثر مواقع تست فقط با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و پزشک ناحیه‌ای که قرار است آنژیو شود (مچ دست یا ران پا) را استریل می‌کند، سپس سوزن نازکی وارد شریان شما کرده و از طریق آن، لوله نازکی به نام کاتتر را وارد سرخرگ می‌کند.

وقتی کاتتر به عروق موردنظر رسید، پزشک ماده حاجب را وارد خون می‌کند و این ماده باعث می‌شود رگ‌ها زیر اشعه ایکس کاملا دیده شوند، به این ترتیب پزشک به بررسی کامل عروق مورد نظر می‌پردازد و این کار معمولا 30 دقیقه طول می‌کشد.

مدت زمان انجام آنژیوگرافی

مدت زمان انجام آنژیوگرافی به نوع آنژیوگرافی، محل عروق مورد بررسی و شرایط بیمار بستگی دارد، خود فرایند تصویربرداری حدود ۳۰ دقیقه تا یک ساعت زمان می‌برد، اما آماده‌ سازی بیمار و مراقبت‌ های پس از آن زمان حضور در مرکز درمانی را بیشتر می‌کند، اگر در حین بررسی نیاز به اقدامات درمانی مانند باز کردن رگ وجود داشته باشد، مدت زمان انجام کار افزایش خواهد یافت.

تفاوت آنژیوگرافی تشخیصی و درمانی

آنژیوگرافی با هدف تشخیص یا درمان مشکلات عروقی انجام می‌شود، در آنژیوگرافی تشخیصی، هدف اصلی مشاهده و ارزیابی وضعیت عروق و شناسایی مواردی مانند تنگی، انسداد یا سایر اختلالات عروقی است و در مقابل، آنژیوگرافی درمانی علاوه بر بررسی عروق، امکان انجام برخی اقدامات درمانی را نیز فراهم می‌کند؛ برای مثال پزشک با استفاده از بالون یا استنت، رگ تنگ یا مسدود شده را باز می‌کند، بنابراین تفاوت اصلی این دو روش در هدف و اقداماتی است که هم‌ زمان با تصویربرداری انجام می‌شود.

ویژگی	آنژیوگرافی تشخیصی	آنژیوگرافی درمانی
هدف اصلی	بررسی وضعیت عروق و شناسایی مشکلات عروقی	بررسی و درمان هم‌ زمان مشکل عروقی
کاربرد	تشخیص تنگی، انسداد، آسیب یا ناهنجاری عروق	برطرف کردن تنگی یا انسداد و بهبود جریان خون
اقدامات درمانی	معمولا اقدام درمانی انجام نمی‌شود.	از بالون، استنت یا سایر روش‌ های مداخله‌ای استفاده شود.
مدت زمان	معمولا کوتاه‌تر است.	بسته به نوع و پیچیدگی درمان طولانی‌تر است.
نتیجه	مشخص شدن محل و میزان مشکل عروقی	تشخیص مشکل و انجام اقدام درمانی در صورت نیاز

سؤالات متداول آنژیوگرافی

در نهایت…

رگ‌ نگاری از طریق کشاله ران یا شریان دست و با تزریق ماده حاجب از طریق لوله‌ای تو خالی برای مشخص کردن رگ‌ ها زیر اشعه ایکس انجام می‌شود و بعد از انجام تست لازم است مدتی در بیمارستان بمانید، تا چند روز بعد از آن هم باید مراقبت‌ های لازم را به عمل بیاورید تا از بروز عوارضی مثل عفونت، خونریزی و یا حمله قلبی جلوگیری شود و از آنجایی که تست آنژیو به تخصص و تجربه بالای پزشک نیاز دارد، انتخاب پزشک حاذق و مجرب در این زمینه بسیار اهمیت پیدا می‌کند و با مراجعه به دکتر علی مهدوی بدون درد و با کمترین عوارض، این تست را انجام بدهید.