واریکوسل گرید 1 خفیف ترین نوع واریکوسل است؛ وضعیتی که در آن رگ های بیضه کمی گشاد میشوند و فقط هنگام فشارآوردن یا زورزدن یا ایستادن قابل تشخیصاند، خیلی از مردها حتی متوجهش نمیشوند چون علائم جدی ندارند، اما همین حالت خفیف هم روی کیفیت اسپرم، دردهای پراکنده یا حتی باروری تأثیر بگذارد و نکته اینجاست که واریکوسل همیشه پیش بینی پذیر نیست؛ احتمال دارد سال ها ثابت مانده یا به تدریج شدیدتر شود، حالا سؤال مهم این است که واریکوسل گرید 1 نیاز به درمان دارد یا فقط باید تحت نظر باشد؟ همین موضوع باعث میشود بسیاری از افراد بین “عمل کنم یا نه؟” مردد بمانند.
واریکوسل گرید 1 چیست؟
واریکوسل گرید 1 خفیف ترین نوع واریکوسل است؛ یعنی اتساع رگ های بیضه بسیار کم بوده و فقط هنگام زور زدن، سرفه کردن یا مانور والسالوا توسط پزشک قابل تشخیص است، در این گرید ظاهر بیضه تغییری نمیکند و رگها با چشم دیده یا با لمس ساده احساس نمیشوند و اغلب افراد علامت خاصی ندارند، اما همین مرحله خفیف هم در برخی موارد روی کیفیت اسپرم یا احساس سنگینی خفیف در بیضه اثر میگذارد و در کل، واریکوسل گرید 1 بیشتر باید تحت نظر قرار بگیرد تا نیاز فوری به درمان داشته باشد.
علائم واریکوسل گرید 1
علائم واریکوسل گرید 1 خیلی خفیفاند و حتی بسیاری از مردان هیچ نشانهای احساس نمیکنند، اما در برخی افراد این موارد دیده میشود:
- احساس سنگینی یا ناراحتی خفیف در بیضه که بعد از ایستادن طولانی یا فعالیت زیاد بیشتر میشود و با استراحت بهتر میشود.
- درد مبهم و پراکنده، نه تیز و شدید؛ بیشتر شبیه یک ناراحتی خفیف که گاهی میآید و میرود.
- احساس کشیدگی در ناحیه کشاله ران، بیشتر وقتی فرد زور میزند، ورزش میکند یا در پایان روز
- بدون علامت بودن کامل، واریکوسل گرید 1 اغلب در چکاپ یا سونوگرافی تصادفی مشخص میشود.
- کاهش خفیف کیفیت اسپرم، گاهی بدون هیچ درد یا تغییر ظاهری، تنها در آزمایش اسپرم مشخص میشود.
علل بروز واریکوسل گرید 1
علت بروز واریکوسل گرید 1 دقیقا یک عامل ثابت نیست، اما چند مکانیسم مهم در شکلگیری آن نقش دارند:
ضعف یا نارسایی دریچه های وریدی
در رگ های بیضه دریچه هایی وجود دارد که باید جریان خون را یک طرفه نگه دارند، وقتی این دریچهها ضعیف یا مادرزادی ناقص باشند، خون هنگام ایستادن یا فعالیت به جای حرکت رو به بالا، در رگها جمع میشود و این تجمع آرام آرام باعث افزایش فشار و گشاد شدن خفیف دیواره وریدها میشود؛ مرحلهای که به صورت واریکوسل گرید ۱ تشخیص داده میشود، این مشکل سالها بدون علامت باقی میماند و فقط در معاینه مشخص میشود.
ساختار خاص رگ های سمت چپ
واریکوسل بیشتر در سمت چپ دیده میشود چون مسیر ورید بیضه چپ طولانیتر است و به ورید کلیه تخلیه میشود؛ جایی که فشار طبیعی خون بیشتر است، این فشار اضافی باعث میشود خون راحتتر در رگ تجمع پیدا کند و اتساع خفیف ایجاد شود. حتی اگر فرد علامتی احساس نکند، همین ویژگی آناتومیک شرایط را برای شروع واریکوسل گرید ۱ فراهم میکند و در بسیاری از مردان این موضوع یک ویژگی طبیعی ولی مستعد کننده است.
ژنتیک و زمینه ارثی
اگر در خانواده سابقه واریس پا، ضعف دیواره رگها یا واریکوسل وجود داشته باشد، احتمال بروز واریکوسل گرید ۱ نیز بیشتر میشود و این افراد بافت همبند ضعیف تری در دیواره رگها دارند که توان مقاومت در برابر فشار خون کمتر است و به همین دلیل با کوچک ترین افزایش فشار، رگ های بیضه دچار اتساع خفیف میشوند، این عامل ارثی بدون درد ظاهر میشود و بیشتر در سنین نوجوانی تا اوایل جوانی خود را نشان میدهد.
افزایش فشار داخل شکمی
هر عاملی که فشار شکم را بالا ببرد، مثل بلند کردن اجسام سنگین، ورزش های قدرتی، یبوست مزمن یا حتی سرفه های طولانی روی رگهای بیضه فشار وارد میکند و این فشار اضافی باعث برگشت خون و در مراحل اولیه موجب گشاد شدن خفیف وریدها میشود، اگر این حالت به طور مکرر تکرار شود، رگها توان برگشت به حالت اولیه را از دست میدهند و واریکوسل گرید ۱ ایجاد میشود، این نوع واریکوسل با فعالیت بدنی تشدید میشود.
ایستادن طولانی مدت
مشاغل یا سبک زندگیای که فرد مجبور است ساعات زیادی سرپا باشد، فشار وریدی لگن و بیضهها را افزایش میدهد، وقتی خون برای مدت طولانی در مسیر وریدها راکد بماند، احتمال اتساع دیواره رگها بیشتر میشود و این روند به تدریج واریکوسل گرید ۱ ایجاد میکندو در این حالت فرد فقط احساس سنگینی یا خستگی مبهم در بیضه دارد و اغلب زمانی متوجه مشکل میشود که پزشک حین بررسی آن را تشخیص میدهد.
جهت دریافت نوبت از دکتر علی مهدوی با شماره ۰۹۱۰۸۸۸۱۰۵۱ تماس بگیرید.
نحوه تشخیص واریکوسل گرید 1 به چه صورت است؟
تشخیص واریکوسل گرید 1 ترکیبی از معاینه بالینی دقیق و سونوگرافی داپلر است، چون این درجه آنقدر خفیف است که اغلب با چشم دیده یا با لمس ساده حس نمیشود و روند تشخیص این طور انجام میشود:
معاینه فیزیکی
اولین مرحله تشخیص، معاینه دقیق در حالت ایستاده است؛ چون رگها در این وضعیت بیشتر پر میشوند و هرگونه اتساع خفیف بهتر مشخص میشود، پزشک با لمس آرام ناحیه بیضه، رگ های طناب اسپرماتیک را بررسی میکند تا ببیند آیا برجستگی یا پیچ خوردگی غیرطبیعی وجود دارد یا نه، در گرید ۱ رگها با لمس ساده حس نمیشوند و فقط کمی سفتی یا برجستگی خفیف در شرایط خاص قابل احساس است و این مرحله پایه تشخیص است.
مانور والسالوا
در این مرحله از بیمار خواسته میشود نفس را حبس کرده و کمی زور بزند؛ این کار فشار داخل شکم را افزایش میدهد و اگر برگشت خون در رگ های بیضه وجود داشته باشد، رگها برای چند ثانیه برجستهتر میشوند، پزشک هم زمان رگها را لمس میکند تا اتساع خفیف را تشخیص دهد و واریکوسل گرید ۱ فقط در همین حالت قابل لمس است و در حالت عادی طبیعی به نظر میرسد، این تست از مؤثرترین بخش های تشخیص مراحل خفیف است.
سونوگرافی داپلر رنگی
سونوگرافی داپلر دقیق ترین روش برای تایید واریکوسل گرید 1 است، مخصوصا زمانی که معاینه فیزیکی واضح نیست، در این تصویربرداری، قطر وریدهای بیضه، سرعت جریان خون و میزان برگشت آن اندازهگیری میشود و در گرید ۱ قطر وریدها کمی از حد طبیعی بیشتر است و ریفلاکس خفیف دیده میشود، داپلر به پزشک کمک میکند شدت اختلال جریان خون را مشخص کند و تشخیص را قطعی سازد، این روش کاملا غیرتهاجمی و بدون درد است.
چه زمانی واریکوسل گرید 1 نیاز به درمان دارد؟
واریکوسل گرید 1خفیف است و خیلی وقتها فقط تحت نظر میماند، اما در برخی شرایط نیاز به درمان واریکوسل است و مهمترین مواردی که پزشکان توصیه به درمان میکنند عبارتاند از:
- اگر آزمایش اسپرم کاهش تعداد، تحرک یا کیفیت اسپرم را نشان دهد و هم زمان واریکوسل خفیف وجود داشته باشد، درمان توصیه میشود، چون حتی گرید 1 در برخی افراد حساس عملکرد اسپرم را مختل میکند.
- اگر درد خفیف ولی مکرر، احساس سنگینی، تیر کشیدن یا ناراحتی طولانی مدت در بیضه وجود داشته باشد و با استراحت، دارو یا تغییر سبک زندگی بهتر نشود، درمان جدی باید انجام شود.
- اگر در معاینه یا سونوگرافی مشخص شود بیضه در حال کوچکتر شدن است، حتی گرید 1 هم باید جدی گرفته شود؛ چون این نشانه تأثیر واقعی واریکوسل بر بافت بیضه است.
- اگر گرید 1 در پیگیری ها به سمت گرید 2 یا 3 حرکت کند یا قطر رگها در سونوگرافی افزایش یابد، پزشک برای جلوگیری از آسیب بیشتر، درمان را پیشنهاد میدهد.
روش های درمان واریکوسل گرید1
واریکوسل گرید 1 خفیف است و خیلی وقت ها فقط تحت نظر میماند، اما اگر نیاز به درمان باشد، چند روش اصلی وجود دارد:
درمان بدون جراحی
در واریکوسل گرید ۱ اولین انتخاب درمان واریکوسل بدون جراحی است، چون شدت بیماری خفیف است و بسیاری از بیماران فقط ناراحتی جزئی دارند، در این شیوه از داروهای ضدالتهاب برای کاهش درد استفاده میشود، همچنین محدود کردن فعالیت های سنگین، کنترل یبوست، اجتناب از ایستادن طولانی مدت و استفاده از ساسپنسوری برای حمایت بیضه توصیه میشود، این روش نه تنها علائم را کم میکند، بلکه از پیشرفت واریکوسل نیز جلوگیری میکند و برای افرادی مناسب است که قصد بارداری فوری ندارند.
پیگیری و تحت نظر بودن
در بسیاری از موارد گرید ۱ نیاز به مداخله ندارد و تنها کافی است بیمار هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار توسط پزشک بررسی شود. در این پیگیریها معاینه و سونوگرافی داپلر انجام میشود تا مشخص شود آیا رگها بزرگتر شدهاند یا خیر و اگر آزمایش اسپرم طبیعی باشد و علائم تغییری نکند، نیازی به درمان وجود ندارد، این رویکرد باعث میشود فرد از خطرات غیرضروری جراحی دور بماند و در عین حال وضعیت بیضهها بهدقت تحت کنترل باشد.
جراحی میکروسکوپی واریکوسل
این روش زمانی پیشنهاد میشود که واریکوسل گرید ۱ سبب درد مداوم، کاهش کیفیت اسپرم یا کوچک شدن بیضه شده باشد و جراحی میکروسکوپی از طریق یک برش کوچک انجام میشود و به کمک بزرگ نمایی میکروسکوپ، تنها رگ های بیمار بسته میشوند و عروق سالم حفظ میگردند، مزیت اصلی این روش درصد موفقیت بالا، دوره نقاهت کوتاه و احتمال پایین عود است، بسیاری از متخصصان آن را استانداردترین و مؤثرترین درمان برای بهبود باروری میدانند.
آمبولیزاسیون
این روش یک درمان کم تهاجمی است که بدون برش جراحی انجام میشود و پزشک از طریق یک کاتتر نازک وارد رگ میشود و با استفاده از کویل یا ماده مسدودکننده، جریان خون در رگهای معیوب را قطع میکند، مزیت آمبولیزاسیون واریکوسل این است که فرد همان روز مرخص میشود و درد و دوران نقاهت بسیار کمتر از جراحی باز است، این گزینه برای بیمارانی مناسب است که جراحی نمیخواهند یا قبلا عمل کردهاند و میخواهند از روش سریعتری استفاده کنند.
چگونه باید از پیشرفت واریکوسل جلوگیری کرد؟
برای جلوگیری از پیشرفت واریکوسل حتی گرید ۱ که خفیف است چند راهکار ساده ولی مؤثر وجود دارد که بیشتر با کنترل فشار وریدی و سبک زندگی مرتبطاند:
- بلند کردن اجسام سنگین، ورزش های پرفشار یا زور زدن مکرر باعث افزایش فشار داخل شکم و برگشت خون در رگ های بیضه میشود، محدود کردن این فعالیتها یا انجام آنها با روش صحیح از اتساع بیشتر رگها جلوگیری میکند.
- یبوست مزمن فشار داخل شکم را بالا میبرد و رگ های بیضه را تحت تأثیر قرار میدهد، مصرف کافی آب، میوه و سبزیجات، ورزش سبک و در صورت نیاز مکمل های فیبری مانع این فشار میشود.
- استفاده از ساسپنسوری، وزن و کشش وارده روی رگها را کاهش میدهد، مخصوصا در طول فعالیت یا ایستادن طولانی، پوشیدن آن ز بدتر شدن واریکوسل جلوگیری میکند.
- نشستن و ایستادن طولانی فشار وریدی را افزایش میدهد و فعالیت منظم و تغییر وضعیت بدن هر چند ساعت باعث بهبود جریان خون و کاهش خطر پیشرفت واریکوسل میشود.
- حتی اگر علائم خفیف باشند، معاینه دورهای و سونوگرافی داپلر هر ۶ تا ۱۲ ماه کمک میکند هرگونه افزایش قطر رگ یا بدتر شدن واریکوسل سریع شناسایی شود و پیشگیری یا درمان به موقع انجام شود.
سوالات متداول
واریکوسل گرید ۱ خفیف و بیخطر است و اغلب علامتی ندارد، اما در برخی موارد روی کیفیت اسپرم یا درد خفیف تأثیر میگذارد و نیاز به پیگیری دارد.
واریکوسل گرید ۱ خفیف است و بیشتر مردان نابارور نمیشوند، اما در برخی افراد حساس کیفیت اسپرم را کاهش میدهد و در باروری تأثیر جزئی دارد.
بله، واریکوسل گرید ۱ با گذر زمان و افزایش فشار وریدی به گرید ۲ یا ۳ پیشرفت میکند، به ویژه اگر پیگیری و مراقبت های پیشگیرانه انجام نشود.
در نهایت…
واریکوسل گرید ۱ خفیف است و بسیاری از مردان حتی متوجه آن نمیشوند، با این حال، این وضعیت به تدریج بر کیفیت اسپرم یا ایجاد ناراحتی خفیف تأثیر میگذارد، تشخیص دقیق با معاینه و سونوگرافی داپلر امکانپذیر است و در اغلب موارد، رعایت سبک زندگی سالم، کنترل فشار شکمی و پیگیری دورهای کافی است، اما در صورت بروز درد، کوچک شدن بیضه یا اختلال اسپرم، درمان های کمتهاجمی یا جراحی ضرورت پیدا میکند.