نفروستومی یک روش پزشکی است که در آن یک لوله از طریق پوست به کلیه وارد میشود تا تخلیه ادرار از کلیه به خارج از بدن امکانپذیر شود. این روش معمولاً برای بیمارانی که دچار انسداد مجاری ادراری بهدلیل سنگ، تومور یا سایر مشکلات هستند، انجام میشود. نفروستومی به بهبود عملکرد کلیه، کاهش درد و پیشگیری از عفونتهای جدی کمک میکند و یک اقدام موقتی یا دائمی برای مدیریت مشکلات کلیوی محسوب میشود.
دلایل انجام نفرستومی
همانطور که می دانید بدن انسان دارای دو کلیه است. هر کلیه به لوله حالب متصل است. لوله حالب ادرار تولید شده توسط کلیه ها را به مثانه منتقل می کند، تا مثانه بتواند ادرار را دفع کند. اما گاهی به علت های مختلفی همچون سنگ کلیه، سرطان و … حالب دچار انسداد می شود. در نتیجه بدن بیمار قادر به دفع ادرار از طریق مجرای حالب و مثانه نخواهد بود. در این صورت ادرار درون کلیه جمع می شود، و مشکلات زیادی را به وجود می آورد. در صورت بروز چنین مشکلی پزشکان انجام عمل نفروستومی را به بیماران پیشنهاد می کنند.
نفروستومی به دلایل مختلفی انجام میشود که عمدتاً برای رفع انسداد مجاری ادراری یا تخلیه ادرار از کلیه است. برخی از مهمترین دلایل عبارتند از:
- انسداد مجاری ادراری ناشی از سنگهای کلیه، تومورها یا التهاب.
- هیدرونفروز یا تجمع ادرار در کلیه به دلیل انسداد.
- عفونتهای کلیوی شدید برای تخلیه عفونت و جلوگیری از آسیب کلیه.
- آسیب به مجاری ادراری ناشی از جراحی یا تروما.
- نیاز به دسترسی برای درمانهای دیگر مانند سنگشکنی یا شیمیدرمانی موضعی.
نفروستومی معمولاً زمانی انجام میشود که درمانهای غیرتهاجمی مؤثر نباشند یا شرایط اورژانسی وجود داشته باشد.
اقدامات قبل از نفرستومی
اقدامات قبل از انجام نفروستومی برای اطمینان از ایمنی و موفقیتآمیز بودن این روش ضروری است. این اقدامات شامل موارد زیر است:
- مشاوره با پزشک که پزشک وضعیت کلیهها، علت انسداد و روش انجام نفروستومی را توضیح میدهد.
- انجام آزمایش خون و ادرار برای بررسی عملکرد کلیهها و وجود عفونت یا مشکلات دیگر ضروری است.
- سونوگرافی یا سیتیاسکن برای تعیین محل دقیق انسداد و راهنمایی در فرآیند نفروستومی انجام میشود.
- داروهای رقیقکننده خون مانند آسپرین یا وارفارین باید چند روز قبل از عمل قطع شوند.
- معمولاً بیمار از چند ساعت قبل از عمل باید ناشتا باشد.
این اقدامات به کاهش خطرات و عوارض احتمالی کمک میکنند.
نحوه انجام نفرستومی
در این عمل یک لوله باریک که نفروستومی نام دارد، درون بدن بیمار قرار می گیرد. یک سر این لوله به کلیه متصل می شود، و سر دیگر آن نیز به یک کیسه کوچک وصل می شود. لوله نفروستومی ادرار را از کلیه ها به داخل کیسه هدایت می کند. حال، همراهان بیمار می بایست هر زمان که کیسه پر از ادرار شد آن را تخلیه کنند. برای قرار دادن لوله نفروستومی درون بدن بیمار می بایست فرد تحت عمل جراحی قرار بگیرد. برای انجام این جراحی ابتدا از بی حسی در پوست قرار گرفته بر روی کلیه ها استفاده می شود. سپس برش کوچکی بر روی پوست ایجاد می شود تا پزشک به کلیه دسترسی پیدا کند. در مرحله بعدی عمل نفروستومی یک سر لوله درون کلیه قرار داده می شود.
در نتیجه عمل پایان می یابد. این لوله ها به طور موقتی درون کلیه قرار خواهند گرفت، تا بیمار برای دفع ادرار مشکلی نداشته باشد. اما بعد از درمان و رفع مشکلی که باعث انسداد حالب شده بود، این لوله ها نیز از بدن خارج می شوند. بعد از انجام این عمل ممکن است چند روز اول بیمار احساس درد داشته باشد، که این کاملا طبیعی بوده و با مصرف دارو رفع می شود.
مزایای عمل نفرستومی چیست؟
عمل نفروستومی مزایای متعددی دارد که در بهبود وضعیت بیمار و پیشگیری از مشکلات جدی نقش مهمی ایفا میکند. برخی از مزایای اصلی این روش عبارتند از:
- کمک به خروج ادرار از کلیه در شرایطی که انسداد مجاری ادراری وجود دارد.
- جلوگیری از آسیب دائمی به کلیهها در اثر فشار ناشی از تجمع ادرار.
- تسکین درد ناشی از هیدرونفروز یا انسداد.
- کمک به تخلیه عفونت و پیشگیری از گسترش آن به سایر نقاط بدن.
- ایجاد راهی برای انجام روشهای درمانی دیگر مانند سنگشکنی یا شیمیدرمانی موضعی.
- حفظ عملکرد کلیه و جلوگیری از نارسایی کلیوی.
این روش بهویژه در شرایط اورژانسی یا زمانی که سایر درمانها مؤثر نیستند، بسیار مفید است.
عمل نفروستومی چه عوارضی را در پی دارد؟
نفروستومی طبق نظر پزشکان یکی از ایمن ترین و کم خطرترین عمل های جراحی به حساب می آید. در واقع اگر این عمل توسط پزشک با تجربه و کاردانی انجام شود، هیچ عارضه خاصی را در پی نخواهد داشت. اما در برخی موارد تنها عوارضی که می تواند بعد از انجام نفروستومی برای بیمار به وجود بیاید، عفونت است. در صورت بروز عفونت یز بهتر است بیمار به پزشک رجوع کند.
اگر بعد از عمل نفروستومی بیمار دچار عفونت شود، برخی علائم را مشاهده خواهد کرد، که باید آن ها را جدی بگیرد.
علائم عفونت بعد نفروستومی شامل موارد زیر میشوند:
- در صورتی که ناحیه پانسمان دچار تورم و قرمزی شدیدی شده باشد.
- در صورتی که بیمار دچار تب شدید شود.
- در صورتی که بیمار در پهلو و کمر خود احساس درد داشته باشد.
- اگر ادرار تیره باشد یا کدر شده باشد.
- اگر ادرار قرمز شود.
نکات مهم بعد از انجام عمل نفروستومی
جراحی نفروستومی ممکن است بدن بیمار را در حالت حساسی قرار دهد. بعد از انجام این عمل بیمار باید برخی نکات مهم را انجام دهد، تا بتواند بدون هیچ مشکلی ادرار را از بدن خود دفع کند. در زیر این نکات مهم را نام برده ایم:
تخلیه کیسه در زمان مناسب
کیسه نفروستومی که ادرار وارد آن می شود، می بایست به موقع تخلیه شود. بیمار نباید منتظر پر شدن این کیسه باشد، و به محض اینکه تا نصف پر شد، باید آن را تخلیه کرد.
شستشوی لوله نفروستومی
بعد از عمل نفروستومی می بایست لوله ای که ادرار را تخلیه می کند، شستشو داده شود. بیمار باید حداقل روزی یک بار این لوله را بشوید. شستشوی این لوله کار دشواری نبوده و دستور العمل آن توسط پزشک به بیمار ارائه می شود.
ورزش های سبک
بعد از قرار دادن لوله نفروستومی می بایست، به ورزش های سبک اکتفا کنید. به این علت که انجام ورزش های سنگین می تواند باعث فشار بر روی ناحیه پانسمان شود.
خشک نگه داشتن محل پانسمان
بعد از عمل نفروستومی تا حد امکان بهتر است محل عمل خشک نگه داشته شود. بهتر است در حین حمام رفتن نیز از دوش دستی استفاده کنید، تا محل پانسمان خیس نشود.
چه افرادی نمی توانند نفرستومی انجام دهند؟
نفروستومی معمولاً روشی ایمن است، اما در برخی افراد میتواند خطرناک باشد یا با عوارض بیشتری همراه شود. افرادی که در معرض خطر هستند عبارتند از:
- افراد با اختلالات خونریزی مانند هموفیلی یا کسانی که داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنند.
- افراد با عفونتهای شدید ممکن است خطر گسترش عفونت را افزایش دهند.
- افراد با مشکلات شدید قلبی یا ریوی ممکن است تحمل بیحسی موضعی یا عوارض ناشی از عمل برای آنها دشوار باشد.
- افراد با بدخیمیهای پیشرفته در صورت گسترش گسترده سرطان، نفروستومی ممکن است فایده محدودی داشته باشد.
- بیمارانی با مشکلات آناتومیکی مانند ناهنجاریهای مادرزادی که دسترسی به کلیه را دشوار میکند.
پزشک قبل از انجام نفروستومی، شرایط بیمار را بهدقت ارزیابی میکند تا خطرات را به حداقل برساند.
سوالات متداول
در طول عمل از بیحسی موضعی استفاده میشود، بنابراین بیمار درد زیادی حس نمیکند. ممکن است بعد از عمل کمی ناراحتی وجود داشته باشد که معمولاً با دارو کنترل میشود.
برداشتن لوله به شرایط بیمار و درمان علت اصلی انسداد بستگی دارد. پزشک تصمیمگیری میکند که چه زمانی لوله قابل برداشتن است.
در نهایت…
انسداد لوله حالب علاوه با جلوگیری از خروج ادرار می تواند مشکلات زیادی را برای بدن به وجود بیاورد. به همین علت باید برای درمان این بیماری سریعا اقدام نمود. برای درمان این بیماری و انجام نفروستومی می توانید با مراجعه به مطب دکتر علی مهدوی متخصص رادیولوژی مشاوره های لازم را دریافت نموده و بهبود خود را تسریع بخشید.