بیماری های پروستات از جمله مشکلات سلامتی در میان مردان، به ویژه با افزایش سن، هستند و زندگی روزمره را تحت تأثیر جدی قرار میدهند، از التهاب پروستات گرفته تا بزرگی خوش خیم و حتی سرطان، هر یک با علائم آزاردهندهای مانند تکرر ادرار و درد همراه میشوند، اما پرسش مهم اینجاست که چه زمانی باید این علائم را جدی گرفت و چگونه باید از پیشرفت بیماری های پروستات جلوگیری کرد؟ آگاهی از نشانه ها، عوامل خطر و روش های تشخیص نقطه آغاز کنترل مؤثر و حفظ سلامت پروستات است.
انواع بیماری های پروستات در مردان
در مردان، غده پروستات دچار چند نوع بیماری میشود که هر یک علائم، علل و روشهای درمان متفاوتی دارند، در ادامه انواع شایع بیماری های پروستات را به طور کامل توضیح میدهیم:
پروستاتیت
التهاب پروستات یا عفونت غده پروستات است و از عفونت های باکتریایی، ویروسی یا حتی التهاب غیرعفونی ناشی میشود، این بیماری در مردان جوان نیز شایع است و علائمی مانند درد لگن و بین پاها، سوزش ادرار، درد هنگام انزال، کاهش لذت جنسی و گاهی تب ایجاد میشود، نوع مزمن آن هفته ها یا ماه ها ادامه پیدا کرده و زندگی روزمره و عملکرد جنسی را مختل میند، درمان شامل آنتی بیوتیک، داروهای ضدالتهاب و اصلاح سبک زندگی است.
بزرگی خوشخیم پروستات
BPH شایع ترین بیماری پروستات در مردان میانسال و سالمند است که با افزایش سن، بافت پروستات به طور غیرسرطانی شروع به رشد میکند و چون مجرای ادرار از میان آن عبور میکند، این بزرگ شدگی باعث فشار روی مجرا میشود و نتیجه آن علائمی مثل تکرر ادرار، شروع سخت ادرار، قطع و وصلی جریان، بیدار شدن شبانه و احساس تخلیه نشدن کامل مثانه است، هرچند BPH خطرناک نیست، اما در صورت بیتوجهی حتی به عفونت یا احتباس ادرار منجر میشود، درمان شامل دارو یا جراحی یا امبولیزاسیون پروستات برای کاهش فشار و تسهیل ادرار است.
سرطان پروستات
سرطان پروستات یکی از شایع ترین سرطانها در مردان است و در مراحل اولیه بدون علامت باقی میماند و به همین دلیل غربالگری با آزمایش PSA و معاینه اهمیت زیادی دارد، در مراحل پیشرفتهتر مشکلات ادراری، درد استخوان، کاهش وزن یا خون در ادرار دیده میشود، این سرطان بسته به زمان تشخیص قابل درمان است و گزینه هایی مثل جراحی، پرتودرمانی یا هورمون درمانی استفاده میشود، تشخیص زودهنگام نقش حیاتی در کنترل بیماری دارد.
نشانه های مشترک بیماری های پروستات
نشانه های مشترک بیماری های پروستات، اگرچه شدت و نوع آنها بسته به نوع بیماری متفاوت است، اما معمولا شامل علائم زیر هستند:
- تکرر ادرار به ویژه در شب
- سوزش یا درد هنگام ادرار
- جریان ضعیف یا منقطع ادرار
- احساس تخلیه ناقص مثانه
- تاخیر در شروع ادرار
- فشار برای شروع یا ادامه ادرار
- وجود خون در ادرار یا منی
- درد در ناحیه لگن، کمر یا بین پاها
- درد هنگام انزال یا بعد از آن
این علائم به تنهایی یا ترکیبی ظاهر شده و نشان دهنده وجود التهاب، بزرگی یا توده در پروستات هستند و تشخیص دقیق فقط از طریق معاینه پزشکی و آزمایش های تکمیلی امکان پذیر است.
بیشتر بخوانید: تکرر ادرار ناشی از پروستات
علل و عوامل خطر بیماری های پروستات
علل بروز بیماری های پروستات بسته به نوع بیماری متفاوتاند، اما برخی عوامل در بروز اغلب این مشکلات نقش دارند، در ادامه به مهم ترین آنها اشاره میشود:
افزایش سن
با بالا رفتن سن، بافت پروستات به طور طبیعی شروع به رشد و سفت شدن میکند و این تغییرات به ویژه پس از ۴۵ سالگی شدت میگیرد و احتمال بروز بزرگی خوش خیم پروستات را بالا میبرد، بزرگ شدگی پروستات مجرای ادرار را تحت فشار قرار داده و باعث ضعف جریان ادرار، تکرر ادرار و احساس تخلیه نشدن کامل مثانه میشود و از طرفی خطر سرطان پروستات نیز با افزایش سن بیشتر میشود، هرچند همیشه علامتدار نیست.
سابقه خانوادگی
سابقه خانوادگی مشکلات پروستات، به خصوص سرطان پروستات، احتمال ابتلای فرد را افزایش میدهد و مردانی که پدر یا برادرشان دچار سرطان پروستات بودهاند، دو تا سه برابر بیشتر در معرض خطر قرار دارند، زمینه ژنتیکی در رشد بافت پروستات، پاسخ هورمونی و حتی استعداد التهاب نقش دارد، بنابراین این افراد باید غربالگری و چکاپ های منظمتری انجام دهند.
اختلالات هورمونی
تعادل بین هورمون های مردانه، به ویژه تستوسترون و DHT، برای عملکرد سالم پروستات ضروری است، افزایش بیش از حد DHT باعث رشد بیش از حد بافت پروستات و ایجاد بزرگی خوشخیم میشود، از سوی دیگر، کاهش تستوسترون نیز کیفیت ترشحات پروستات را پایین آورده و روی عملکرد جنسی اثر میگذارد، بیماری های غدد، داروهای هورمونی یا چاقی این تعادل را بر هم میزنند.
عفونت های منتقل شونده جنسی
بیماری هایی مانند سوزاک، کلامیدیا و مایکوپلاسما وارد مجاری ادراری و تناسلی شده و به پروستات میرسند، این عفونت ها باعث التهاب، درد لگنی، اختلال در انزال و کاهش کیفیت ترشحات پروستات میشوند و در برخی موارد فرد علامت واضحی نداشته اما التهاب مزمن ایجاد میشود و تشخیص و درمان به موقع STD ها از آسیب طولانی مدت به پروستات جلوگیری میکند و برای حفظ باروری ضروری است.
سبک زندگی ناسالم
سبک زندگی ناسالم یکی از عوامل مهم در بروز مشکلات پروستات است، کم تحرکی، چاقی، تغذیه پرچرب و فرآوری شده، مصرف الکل و دخانیات باعث التهاب مزمن و اختلال هورمونی میشوند که رشد غیرطبیعی پروستات و اختلال عملکرد آن را افزایش میدهد، نشستن طولانی مدت جریان خون ناحیه لگن را کاهش میدهد و ریسک بزرگی خوشخیم یا التهاب پروستات را بالا میبرد و اصلاح سبک زندگی، ورزش منظم و رژیم سالم نقش مهمی در پیشگیری دارد.
روشهای تشخیص بیماری های پروستات
تشخیص بیماری های پروستات با ترکیبی از معاینه بالینی، آزمایشها و تصویربرداری انجام میشود و مهم ترین روشها عبارتاند از:
- مقدار PSA در خون در شرایطی مانند سرطان، التهاب یا بزرگی پروستات افزایش مییابد و این آزمایش یک شاخص اولیه برای بررسی سلامت پروستات است.
- بهترین متخصص پروستات در تهران با لمس پروستات از طریق دیوارهی مقعد، اندازه، سفتی و وجود برآمدگی یا ناهنجاری را بررسی میکند.
- سونوگرافی ترانس رکتال یا پروستات، یک روش تصویربرداری دقیق برای بررسی شکل، اندازه و ساختار پروستات است که از راه مقعد انجام میشود.
- در صورت مشکوک بودن به سرطان، با نمونه برداری از بافت پروستات و بررسی آن زیر میکروسکوپ، وجود سلول های سرطانی مشخص میشود.
- آزمایش ادرار و کشت ادرار برای تشخیص عفونتهای ادراری یا پروستاتیت استفاده میشود و وجود باکتری یا گلبولهای سفید را بررسی میکند.
- در موارد پیشرفته یا مشکوک به سرطان، MRI با دقت بالا برای بررسی جزئیات و گسترش احتمالی تومور کاربرد دارد.
پیشگیری از بیماری های پروستات
پیشگیری از بیماری های پروستات با رعایت برخی اصول در سبک زندگی و مراقبت های پزشکی امکان پذیر است، مهم ترین راهکارهای پیشگیری عبارتاند از:
- مصرف میوهها، سبزیجات، غلات کامل، غذاهای کمچرب و غنی از آنتیاکسیدانها مثل لیکوپن در گوجه فرنگی به حفظ سلامت پروستات کمک میکند.
- فعالیت بدنی منظم مانند پیادهروی، شنا یا دوچرخه سواری باعث بهبود گردش خون و کاهش التهاب در بدن میشود و خطر بروز بیماری های پروستات را کاهش میدهد.
- چاقی یکی از عوامل خطر مهم در بیماری های پروستات به ویژه سرطان است و کاهش وزن با رژیم و ورزش تأثیر محافظتی دارد.
- اجتناب از مصرف دخانیات و الکل، سیگار و الکل با تأثیر منفی بر سیستم ایمنی و تعادل هورمونی، احتمال بروز التهاب یا سرطان پروستات را افزایش میدهند.
- داشتن روابط جنسی منظم و ایمن، با کاهش احتقان و التهاب در ناحیه پروستات، از بروز برخی بیماریها جلوگیری میکند.
- معاینات دورهای، به ویژه پس از ۴۵ یا ۵۰ سالگی، شامل آزمایش PSA و معاینه فیزیکی، در تشخیص زودهنگام بیماریها نقش حیاتی دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
مراجعه به پزشک زمانی ضروری است که هرگونه علامت غیرطبیعی در عملکرد ادراری یا ناحیه تناسلی مشاهده شود و مهم ترین نشانه هایی که نباید نادیده گرفته شوند عبارتاند از:
- کاهش فشار یا قطع و وصل شدن جریان ادرار
- احساس تخلیه ناقص مثانه پس از ادرار
- وجود خون در ادرار یا منی
- درد مداوم در پایین شکم، لگن یا کمر
- احتباس ادرار
- افزایش غیرطبیعی سطح PSA در آزمایش خون
سوالات متداول
بزرگی خوش خیم پروستات غیرسرطانی و با افزایش سن همراه است، اما سرطان پروستات رشد غیرقابل کنترل سلولهاست که به سایر اندامها گسترش مییابد.
علائمی مانند تکرر ادرار، سوزش، جریان ضعیف ادرار، درد لگن یا پایین کمر، خون در ادرار یا منی و مشکل در تخلیه کامل مثانه از هشدارهای بیماری های پروستات هستند.
در نهایت…
بیماری های پروستات از مشکلات شایعی هستند که با افزایش سن، احتمال بروز آنها بیشتر میشود و علائمی مانند تکرر ادرار، درد و اختلال در تخلیه مثانه نباید نادیده گرفته شوند و تشخیص زودهنگام از طریق آزمایش PSA و معاینات منظم نقش مهمی در پیشگیری از عوارض و درمان مؤثر دارد، با رعایت سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب و مراجعه منظم به پزشک تا حد زیادی از بروز این بیماری ها جلوگیری میکند.