تا به حال با مشکلاتی مثل تکرر ادرار، قطع ناگهانی جریان ادرار یا احساس تخلیه ناقص مثانه روبهرو شدهاید؟ این علائم به طور معمول نشانهای از اختلال در عملکرد غده پروستات است؛ غدهای کوچک اما حیاتی در بدن مردان و سونوگرافی پروستات یکی از مهمترین روشهای تشخیصی برای بررسی این مشکلات است که با دقت بالا، بدون درد و به صورت غیرتهاجمی انجام میشود، اما این سونوگرافی دقیقا چگونه صورت میگیرد و چه اطلاعاتی را در اختیار پزشک قرار میدهد؟
کاربردهای اصلی سونوگرافی پروستات
سونوگرافی پروستات یکی از ابزارهای کلیدی در تشخیص و ارزیابی بیماریهای مربوط به غده پروستات در مردان است و این روش با استفاده از امواج صوتی، تصاویری دقیق از ساختار و بافت پروستات ارائه میدهد و به پزشک در تشخیص بهتر کمک میکند، در ادامه، کاربردهای اصلی این روش را بررسی میکنیم:
تشخیص بزرگی پروستات
بزرگی خوش خیم پروستات یا هیپرپلازی، یکی از شایعترین اختلالات در مردان میانسال و سالمند است، سونوگرافی اندازه دقیق غده پروستات را مشخص میکند و به پزشک در ارزیابی شدت بزرگی و تصمیمگیری برای درمان دارویی یا جراحی کمک میکند.
بررسی علائم سرطان
اگر سطح PSA یا آنتیژن اختصاصی پروستات بالا باشد یا در معاینه انگشتی تودهای لمس شود، سونوگرافی ترانس رکتال نقش مهمی در شناسایی ضایعات مشکوک ایفا میکند و همچنین میتوان از آن برای هدایت نمونه برداری پروستات استفاده کرد.
ارزیابی مشکلات ادراری
در مردانی که دچار مشکلاتی مانند تکرر ادرار، سوزش، تأخیر در شروع ادرار، شبادراری یا کاهش جریان ادرار هستند، سونوگرافی به بررسی علت این علائم و شناسایی مشکلات پروستات، مثانه یا مجاری ادراری کمک میکند.
تشخیص التهاب یا عفونت پروستات
در مواردی که بیمار با درد در ناحیه لگن، تب یا علائم عفونت ادراری مراجعه میکند، سونوگرافی به شناسایی التهاب یا آبسه پروستات کمک میکند.
هدایت دقیق نمونه برداری
در موارد مشکوک به سرطان، پزشک با کمک سونوگرافی ترانس رکتال، سوزن نمونه برداری را به صورت دقیق به بافت های هدف هدایت میکند تا از ضایعات مشکوک نمونه گیری انجام شود.
ارزیابی بعد از جراحی یا درمانهای پروستات
در پی درمان هایی مانند جراحی، لیزر یا درمان دارویی، سونوگرافی برای بررسی نتایج درمان، کنترل عوارض یا عود بیماری مورد استفاده قرار میگیرد.
بیشتر بخوانید: درمان پروستات بدون جراحی با امبولیزاسیون
انواع سونوگرافی پروستات
سونوگرافی پروستات بسته به روش انجام و مسیر تصویربرداری به دو نوع اصلی تقسیم میشود که هرکدام کاربردها و مزایای خاص خود را دارند، بهترین متخصص پروستات با توجه به وضعیت بیمار، علائم و هدف تشخیص، نوع مناسب را انتخاب میکند.
سونوگرافی شکمی
در این روش، پروب دستگاه سونوگرافی روی پوست شکم و ناحیه پایین ناف قرار میگیرد و از این طریق تصویربرداری انجام میشود، این روش برای ررسی کلی اندازه و شکل پروستات مناسب بوده و غیرتهاجمی است.
سونوگرافی ترانسرکتال (مقعدی)
ر این روش، پروب باریکی به آرامی از طریق مقعد وارد راست روده میشود و تصاویر دقیقتری از پروستات گرفته میشود؛ زیرا پروستات در مجاورت دیواره رکتوم قرار دارد، مناسب برای تشخیص ضایعات مشکوک، بزرگی یا التهاب بوده و به شناسایی دقیقتر تودهها و آبسهها منجر میشود.
قبل از سونوگرافی پروستات چه آمادگیهایی لازم است؟
برای داشتن تصویربرداری دقیق و کاهش ناراحتی حین انجام سونوگرافی پروستات، رعایت چند نکته ساده اما مهم ضروری است، نوع آمادگی بسته به نوع سونوگرافی شکمی یا ترانس رکتال متفاوت خواهد بود:
آمادگی برای سونوگرافی شکمی پروستات
- حدود یک ساعت قبل از سونوگرافی، باید ۴ تا ۶ لیوان آب بنوشید و از ادرار کردن خودداری کنید، پر بودن مثانه باعث بهبود کیفیت تصاویر پروستات میشود.
- خوردن غذاهای سبک قبل از سونوگرافی کمک میکند تصویربرداری با وضوح بیشتری انجام شود.
آمادگی برای سونوگرافی ترانس رکتال
- پزشک استفاده از یک شیاف ملین یا تنقیه ملایم را برای خالی شدن راست روده توصیه میکند و این کار دقت تصویر را افزایش میدهد و باعث راحتی بیشتر بیمار میشود.
- روز قبل از سونوگرافی، از مصرف غذاهای نفاخ مثل حبوبات، شیر یا نوشابه گازدار خودداری شود تا گاز معده و روده مزاحم تصویربرداری نشود.
- اگر داروی خاصی مصرف میکنید، سابقه بیماریهای مقعدی یا عفونت دارید، حتما به پزشک اطلاع دهید.
فرآیند انجام سونوگرافی پروستات
فرآیند انجام بسته به نوع سونوگرافی شکمی یا ترانس رکتال متفاوت است:
نحوه انجام سونوگرافی شکمی پروستات
پزشک یا تکنسین، ژل مخصوصی روی قسمت پایین شکم یا همان زیر ناف میزند تا امواج صوتی بهتر منتقل شوند، سپس پروب دستگاه روی ناحیه شکم حرکت داده میشود تا تصویر غده پروستات از روی مثانه پر به دست آید و تصاویر از زوایای مختلف گرفته شده و اندازه پروستات و ساختار آن بررسی میشود.
نحوه انجام سونوگرافی ترانسرکتال پروستات
بیمار باید قبل از مراجعه، روده خود را با تنقیه یا شیاف خالی کرده باشد، باید به پهلو دراز کشیده و زانوها را به سمت شکم خم کند، سپس پزشک یک پروب باریک را که با ژل پوشیده شده است، به آرامی از طریق مقعد وارد راستروده میکند و این پروب مستقیما در نزدیکی پروستات قرار میگیرد و تصاویری بسیار دقیق ارائه میدهد.
پزشک از زوایای مختلف تصاویر را ثبت میکند و در صورت نیاز، نمونهبرداری نیز انجام میدهد.
به چه کسی مراجعه کنیم؟
اگر به سلامت پروستات خود اهمیت میدهید یا دچار علائمی مانند تکرر ادرار، درد لگن یا افزایش PSA شدهاید، همین حالا برای انجام سونوگرافی تخصصی پروستات توسط دکتر علی مهدوی، یکی از پزشکان مجرب در این حوزه، اقدام کنید.
برای دریافت نوبت و رزرو آنلاین، به سایت ماوراطب ایشان مراجعه کنید و با یک کلیک مسیر تشخیص دقیق و درمان به موقع را آغاز نمایید.
مزایا و محدودیتهای سونوگرافی پروستات
در جدول زیر میتونی مزایا و محدودیتهای سونوگرافی پروستات رو به صورت خلاصه و مقایسهای مشاهده کنید:
| مزایا | محدودیت ها |
| روش غیرتهاجمی (در نوع شکمی) | دقت کمتر در نوع شکمی برای تشخیص ضایعات کوچک |
| بدون درد یا با ناراحتی بسیار کم | ممکن است نوع ترانسرکتال باعث ناراحتی یا خجالت بیمار شود |
| عدم استفاده از اشعه برخلاف سیتیاسکن یا رادیوگرافی | وابسته به تجربه پزشک در تفسیر تصاویر |
| دقت بالا در تشخیص ساختار پروستات در نوع ترانس رکتال | برای برخی بیماران، نیاز به تخلیه روده ایجاد میکند. |
| قابلیت هدایت نمونهبرداری | امکان تشخیص نهایی سرطان بدون بیوپسی وجود ندارد، فقط ضایعات مشکوک شناسایی میشود |
| زمان انجام کوتاه در حدود ۵ تا ۲۰ دقیقه | نتایج ممکن است نیاز به بررسیهای تکمیلی مانند MRI داشته باشند. |
تفسیر نتایج سونوگرافی پروستات
نتایج سونوگرافی پروستات توسط رادیولوژیست بررسی میشود و اطلاعات مهمی درباره اندازه، شکل، بافت و وجود ناهنجاریها در اختیار پزشک قرار میدهد، در ادامه، مهمترین مواردی که در تفسیر نتایج بررسی میشوند را توضیح میدهیم:
اندازه و حجم پروستات
اندازه طبیعی پروستات در سونوگرافی در مردان بزرگسال حجمی بین ۲۰ تا ۳۰ سیسی دارد و اگر حجم آن بیشتر از این مقدار باشد، احتمال وجود هایپرپلازی خوشخیم پروستات مطرح میشود.
یکنواختی بافت پروستات
در سونوگرافی، بافت طبیعی پروستات باید یکنواخت و همگن باشد و وجود نواحی تیره یا روشن غیرطبیعی نشانهای از کیست، التهاب یا توده مشکوک است.
وجود توده یا ضایعه مشکوک
تودههایی که در بافت پروستات مشاهده میشوند به عنوان ضایعه مشکوک به سرطان شناخته میشوند و نیاز به بررسی بیشتر یا بیوپسی پروستات دارند.
ارزیابی مجرای ادراری و مثانه
در سونوگرافی شکمی، میزان ادرار باقی مانده در مثانه یا شناسه PVR پس از ادرار کردن هم اندازهگیری میشود، باقی ماندن مقدار زیاد ادرار نشانهی انسداد ناشی از بزرگ شدن پروستات است.
بررسی پروستاتیت یا آبسه
در صورت وجود پروستاتیت یا آبسه، نواحی پر از مایع یا غیرطبیعی در بافت پروستات دیده میشود که به تشخیص عفونت کمک میکند.
جدول زیر به شما کمک میکند به صورت سریع و ساده از نتایج سونوگرافی پروستات آگاه شوید، البته تفسیر نهایی همیشه باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
| پارامترها | وضعیت طبیعی | تفسیر غیرطبیعی |
| حجم پروستات | ۲۰ تا ۳۰ سیسی | بیش از ۳۰ سیسی → احتمال هایپرپلازی خوشخیم (BPH) یا تومور |
| شکل و بافت پروستات | یکنواخت و همگن | نواحی ناهمگن، لکههای روشن یا تیره → التهاب، کیست، توده مشکوک |
| وجود توده یا ندول | مشاهده نمیشود. | توده یا ندول → احتمال سرطان پروستات (نیاز به بیوپسی) |
| مثانه پس از ادرار (PVR) | کمتر از ۵۰ سیسی | بیشتر از ۱۰۰ سیسی → انسداد مجرا یا اختلال در تخلیه مثانه بهعلت بزرگی پروستات |
| کیست یا ناحیه پرمایع | مشاهده نمیشود. | وجود کیست یا آبسه → احتمال عفونت یا التهاب پروستات |
| ضخامت بافت اطراف یا تغییرات مجاور | بدون تغییر خاص | تورم بافت اطراف یا التهاب → نیاز به بررسی علت زمینهای مانند عفونت یا متاستاز |
هزینه سونوگرافی پروستات چقدر است؟
هزینه سونوگرافی پروستات بسته به نوع سونوگرافی شکمی یا ترانس رکتال، نوع مرکز درمانی خصوصی یا دولتی، تجهیزات بهکار رفته و تعرفه پزشک متفاوت است و در مراکز دولتی هزینه پایین تر و در کلینیک ها یا بیمارستان های خصوصی هزینه بالاتر است و همچنین، اگر سونوگرافی همراه با نمونه برداری انجام شود، هزینه افزایش مییابد، داشتن بیمه تکمیلی یا پایه نیز میتواند بخشی از هزینهها را پوشش دهد.
چه زمانی باید برای سونوگرافی پروستات به پزشک مراجعه کرد؟
سونوگرافی پروستات زمانی توصیه میشود که علائمی مرتبط با مشکلات پروستات ظاهر شود یا پزشک بخواهد وضعیت این غده را بهصورت دقیق بررسی کند، موارد زیر از مهمترین زمانهایی هستند که مراجعه برای سونوگرافی ضروری است:
- وقتی فرد دچار تکرر، تأخیر در شروع ادرار، احساس تخلیه ناقص مثانه یا ضعف جریان ادرار میشود.
- دیدن خون در ادرار یا منی نشانهای از التهاب یا ضایعه در پروستات است.
- دردهای مداوم یا مبهم در این نواحی با التهاب یا بزرگ شدن پروستات مرتبط است.
- اگر آزمایش خون نشان دهد که آنتیژن اختصاصی پروستات PSA بالا رفته، سونوگرافی برای بررسی دقیق توصیه میشود.
- در مردانی که سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان پروستات دارند، انجام دورهای سونوگرافی برای غربالگری مؤثر است.
- وقتی پزشک معاینه فیزیکی انجام داده و به بزرگی یا توده مشکوک شده باشد.
- در بیماران مبتلا به پروستاتیت یا BPH، سونوگرافی به عنوان ابزار پیگیری درمان کاربرد دارد.
سوالات متداول
انجام سونوگرافی پروستات در صورت وجود علائم یا بر اساس تشخیص پزشک توصیه میشود؛ اما در مردان بالای ۵۰ سال، بررسی سالانه با نظر پزشک میتواند مفید باشد.
سونوگرافی شکمی از روی شکم و با مثانه پر انجام میشود، ولی سونوگرافی ترانس رکتال از راه مقعد است و تصاویر دقیقتری از بافت و ساختار داخلی پروستات ارائه میدهد.
معمولا دردناک نیست، نوع شکمی کاملا بدون درد است و نوع ترانس رکتال ممکن است کمی ناراحت کننده باشد، اما قابل تحمل و کوتاه مدت است.
در نهایت…
سونوگرافی پروستات روشی ایمن، غیرتهاجمی و مؤثر برای بررسی سلامت پروستات، تشخیص بزرگی، التهاب یا تودههای مشکوک است و این روش به پزشک کمک میکند تا مشکلات پروستات را زودتر شناسایی کرده و درمان مناسب را آغاز کند، انجام آن به خصوص در مردان بالای ۵۰ سال یا افراد با علائم ادراری اهمیت زیادی دارد، تشخیص به موقع، کلید پیشگیری از عوارض جدیتر است.