نمونه برداری (بیوپسی)

وقتی یک توده، التهاب یا نتیجه آزمایش مشکوک دیده می‌شود، پزشک چطور به تشخیص قطعی می‌رسد؟ آیا همیشه سونوگرافی و آزمایش خون کافی است؟ در بسیاری از موارد، پاسخ دقیق در نمونه‌برداری نهفته است، نمونه‌ برداری روشی تشخیصی است که در آن بخشی کوچک از بافت یا سلول‌ های ناحیه موردنظر برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود تا ماهیت آن به طور قطعی مشخص گردد، اما نمونه‌برداری چگونه انجام می‌شود و آیا دردناک است؟

نمونه برداری چیست؟

نمونه ‌برداری یکی از مناسب ترین متدهای تشخیصی در علم  پزشکی است که با هدف بررسی و شناسایی دقیق انواع بیماری‌ ها انجام می‌شود و این فرآیند شامل برداشت بخش کوچکی از بافت یا سلول‌ های بدن است که در مراحل بعدی تحت بررسی میکروسکوپی قرار می‌گیرد، دقت بالا و ریسک پایین از لحاظ تهاجم و آسیب رسانی به بدن، نمونه‌ برداری را به ابزاری ارزشمند برای پزشکان تبدیل کرده است، از کاربردهای اصلی این روش باید به تشخیص انواع سرطان‌‌ ها، عفونت‌ و بیماری‌ های التهابی اشاره کرد.

با استفاده از تکنولوژی‌ های نوین، امروزه بیوپسی‌ با دقت و سرعت بیشتری انجام می‌شود و نتایج آن در تصمیم‌ گیری‌ های درمانی نقش بسیار موثر و کلیدی دارند.

کاربردهای نمونه برداری  

کاربردهای نمونه‌ برداری بسیار متنوع است و بسته به نوع بیماری و ناحیه بدن نقش حیاتی در تشخیص و درمان ایفا می‌کند و برخی از مهم‌ ترین کاربردهای آن عبارتند از:

تشخیص سرطان‌ ها

زمانی که در سونوگرافی، ماموگرافی یا معاینه بالینی توده‌ای مشاهده می‌شود، نمونه‌ برداری کمک می‌کند ماهیت آن مشخص شود؛ خوش‌ خیم است یا بدخیم و این روش دقیق‌ ترین راه برای تأیید یا رد سرطان محسوب می‌شود و از درمان‌ های غیرضروری جلوگیری می‌کند.

بررسی عفونت‌ ها

در مواردی که التهاب مزمن یا عفونت طولانی‌ مدت وجود دارد و علت آن با آزمایش‌ های معمول مشخص نمی‌شود، نمونه‌ برداری عامل اصلی را آشکار می‌کند، بررسی بافت زیر میکروسکوپ نشان می‌دهد که آیا منشأ مشکل عفونی، خودایمنی یا التهابی است و این موضوع باعث می‌شود درمان دقیق‌ تری انتخاب شود و از مصرف بی‌مورد دارو جلوگیری گردد.

پیگیری بیماری‌ های مزمن

در بیماری‌ های برخی اندام‌ها مانند کبد یا کلیه، نمونه‌ برداری وضعیت ساختار سلولی را نشان می‌دهد و از طریق آن باید میزان التهاب، فیبروز یا تخریب بافت را مشخص کرد و این اطلاعات در تشخیص نوع بیماری و تعیین شدت آسیب نقش مهمی دارد و به پزشک کمک می‌کند برنامه درمانی متناسب با شرایط بیمار تنظیم کند.

کنترل نتایج درمان

گاهی پس از شروع درمان، پزشک برای ارزیابی اثربخشی آن، نمونه‌ برداری مجدد انجام می‌دهد که این کار مشخص می‌کند که سلول‌ های غیرطبیعی از بین رفته‌اند یا هنوز باقی مانده‌اند. و همچنین در برخی موارد برای اطمینان از عدم عود بیماری از بیوپسی استفاده می‌شود تا در صورت نیاز، درمان تکمیلی به موقع آغاز شود.

تشخیص بیماری‌ های خودایمنی و التهابی

در بیماری‌ هایی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید یا بیماری‌ های روده، نمونه‌ برداری از بافت‌ های آسیب‌ دیده کمک می‌کند تا شدت التهاب و نوع واکنش خودایمنی شناسایی شود و درمان هدفمندتری ارائه گردد.

بیشتر بخوانید: نمونه برداری از سینه

چه زمانی نمونه برداری انجام می‌شود؟

نمونه‌ برداری یا بیوپسی زمانی انجام می‌شود که پزشکان نیاز به بررسی دقیق‌ تر بافت‌ ها و سلول‌ های بدن برای تشخیص و کنترل بیماری‌ ها دارند، این روش معمولا در مواقعی که تشخیص از طریق آزمایش‌ های غیرتهاجمی مانند خون، ادرار یا تصویربرداری امکان‌پذیر نباشد، به کار می‌رود و برای تشخیص سرطان‌ها، نمونه‌ برداری از تومور یا بافت مشکوک انجام می‌شود تا نوع و مرحله سرطان مشخص گردد، این اطلاعات به پزشکان کمک می‌کند تا بهترین برنامه درمانی را انتخاب کنند.

در مواردی که ضایعات پوستی، توده‌های ناشناخته یا تغییرات غیرمعمول در بافت‌ های بدن مشاهده می‌شود نیز بیوپسی انجام می‌شود و این روش به پزشکان امکان می‌دهد تا تغییرات سلولی و بافتی را با دقت بررسی کنند و اقدامات درمانی مناسبی را پیشنهاد دهند و در نتیجه، نمونه‌ برداری نقش کلیدی در تشخیص و درمان بسیاری از بیماری‌ ها دارد.

آمادگی‌ های قبل از انجام نمونه برداری

• بسته به نوع بیوپسی، احتمال دارد نیاز به ناشتا بودن داشته باشید.
• پزشک را از تمام داروهای مصرفی خود مطلع کنید.
• مصرف داروهای ضد انعقاد خون را متوقف کنید.
• قبل از بیوپسی، باید فرم رضایت نامه را امضا کنید.
• شب قبل از بیوپسی خوب بخوابید.
• لباس‌ های گشاد و راحت بپوشید.

بیشتر بخوانید: نمونه برداری از پرز های جفتی

انواع روش های نمونه برداری

انواع نمونه برداری عبارتند از:

بیوپسی سوزنی

در این روش از یک سوزن بسیار نازک برای برداشت سلول‌ ها یا مایع از توده استفاده می‌شود و با بی‌حسی موضعی انجام می‌گیرد و کم‌ تهاجمی است، بیشتر برای توده‌های تیروئید، پستان یا غدد لنفاوی کاربرد دارد و دوره نقاهت کوتاه است، اما گاهی مقدار نمونه کم بوده و نیاز به بررسی تکمیلی دارد.

بیوپسی با جراحی

وقتی روش‌ های سوزنی پاسخ قطعی ندهند، بیوپسی جراحی انجام می‌شود و در این روش طی یک برش کوچک، بخشی از توده یا کل آن خارج می‌شود، دقت این روش بالاست زیرا حجم بیشتری از بافت بررسی می‌شود و با بی‌حسی موضعی یا بیهوشی انجام می‌شود و نیاز به بخیه دارد، دوره نقاهت کوتاه است اما نسبت به روش‌ های سوزنی تهاجمی‌تر محسوب می‌شود.

بیوپسی اندوسکوپیک

در این روش با استفاده از دستگاه آندوسکوپ که از راه دهان، بینی یا مقعد وارد بدن می‌شود، پزشک مستقیما بافت‌ های داخلی مانند معده، روده یا ریه را مشاهده کرده و از ناحیه مشکوک نمونه می‌گیرد و این روش بدون جراحی باز انجام می‌شود و با بی‌حسی یا آرام‌بخش همراه است، دقت آن بالا بوده و برای تشخیص بیماری‌ های گوارشی و تنفسی کاربرد فراوان دارد.

بیوپسی پوستی

برای بررسی ضایعات پوستی مانند خال‌ های مشکوک یا بثورات مزمن استفاده می‌شود، در روش پانچ، ابزار دایره‌ای کوچکی لایه‌ای از پوست را برمی‌دارد و در روش شیِیو، لایه سطحی تراشیده می‌شود، این کار با بی‌حسی موضعی و به صورت سرپایی انجام می‌گیرد و خونریزی خفیف است و محل نمونه طی چند روز ترمیم می‌شود، این روش در تشخیص بیماری‌ های پوستی و تغییرات غیرطبیعی بسیار مؤثر است.

بیوپسی مایع

بیوپسی مایع روشی نوین و کم‌تهاجمی است که به جای برداشت بافت، با یک نمونه خون انجام می‌شود، در این آزمایش، DNA تومور یا سلول‌ های سرطانی در گردش خون بررسی می‌گردد، این روش برای شناسایی جهش‌ های ژنتیکی، انتخاب درمان هدفمند و ارزیابی پاسخ به درمان کاربرد دارد، انجام آن ساده، سریع و قابل تکرار است، اما در همه موارد جایگزین بیوپسی بافتی نمی‌شود و به عنوان روش مکمل استفاده می‌گردد.

برای اطلاع از هزینه نمونه برداری از کلیه توسط دکتر علی مهدوی با شماره 09108881041 تماس بگیرید، دکتر علی مهدوی روزهای زوج در بیمارستان فرهنگیان و روزهای فرد در بیمارستان سلامت فردا حضور دارند.

نحوه انجام بیوپسی

مراحل انجام نمونه برداری به صورت زیر است:

مشاوره و آماده‌ سازی

قبل از بیوپسی، پزشک سوابق پزشکی، داروهای مصرفی و شرایط بیمار را بررسی می‌کند، معمولا نیاز به ناشتا بودن نیست مگر برای برخی روش‌ها و آرام‌ بخش یا بی‌حسی موضعی برای کاهش درد و اضطراب استفاده می‌شود و همچنین پزشک درباره عوارض احتمالی، مراقبت بعد از نمونه‌ برداری و زمان‌ بندی دریافت جواب توضیح می‌دهد تا بیمار با اطمینان کامل وارد فرایند شود.

بی‌حسی یا بیهوشی

قبل از بیوپسی، پزشک سوابق پزشکی، داروهای مصرفی و شرایط بیمار را بررسی می‌کند و معمولا نیاز به ناشتا بودن نیست مگر برای برخی روش‌ ها، آرام‌ بخش یا بی‌حسی موضعی برای کاهش درد و اضطراب استفاده می‌شود و همچنین پزشک درباره عوارض احتمالی، مراقبت بعد از نمونه‌ برداری و زمان‌ بندی دریافت جواب توضیح می‌دهد تا بیمار با اطمینان کامل وارد فرایند شود.

برداشتن نمونه

برداشتن نمونه در بیوپسی بسته به نوع روش متفاوت است، در بیوپسی با سوزن ظریف، سلول‌ ها یا مایع از توده با سوزن نازک خارج می‌شود و کم‌تهاجمی است، در بیوپسی جراحی با ایجاد برش کوچک، بخشی یا کل توده برداشته می‌شود و دقت بالایی دارد و در بیوپسی آندوسکوپیک، ابزار ویژه از طریق آندوسکوپ وارد بدن شده و بافت داخلی جمع‌آوری می‌شود، تمامی روش‌ ها با هدف تشخیص دقیق و حداقل آسیب انجام می‌شوند.

ارسال نمونه به آزمایشگاه

پس از برداشت نمونه، محل پانسمان می‌شود و مراقبت‌ های ساده‌ای برای کاهش درد یا خونریزی توصیه می‌گردد و نمونه به آزمایشگاه ارسال شده و توسط پاتولوژیست بررسی می‌شود، بافت یا سلول‌ ها زیر میکروسکوپ یا با روش‌ های مولکولی ارزیابی می‌شوند تا ماهیت توده مشخص شود و در صورت نیاز، مرحله درمان یا پیگیری‌ های بعدی تعیین گردد.

جهت دریافت مشاوره از دکتر علی مهدوی فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس بگیریم.

مراقبت‌ های پس از نمونه برداری

پس از نمونه‌ برداری، رعایت برخی مراقبت‌ ها برای جلوگیری از عفونت، خونریزی و بهبود سریع‌تر بسیار مهم است، این مراقبت‌ ها بسته به نوع نمونه‌ برداری پوستی، سوزنی، جراحی یا اندوسکوپی کمی متفاوت است، اما اصول کلی شامل موارد زیر می‌شود:

• بعد از نمونه‌ برداری، به‌ ویژه در همان روز، از فعالیت‌ های سنگین و ورزش خودداری کنید.

• در صورت پانسمان، آن را طبق دستور پزشک خشک و تمیز نگه دارید، اگر خونریزی داشتید با فشار ملایم گاز استریل روی محل را فشار دهید.

• تا چند ساعت و گاهی تا 24 ساعت محل نمونه نباید خیس شود.

• در صورت تجویز آنتی‌ بیوتیک یا مسکن، طبق دستور مصرف شود و از مصرف خودسرانه آسپرین یا داروهای رقیق‌ کننده خون پرهیز کنید مگر با تأیید پزشک.

• در صورت قرمزی شدید، تورم، درد غیرعادی، خونریزی مداوم یا تب، سریعا به پزشک اطلاع دهید.

• بخیه‌ ها باید طبق نظر پزشک در زمان مقرر کشیده یا بررسی شوند.

سوالات متداول نمونه برداری

در نهایت…

نمونه برداری، با دقت و ظرافتی که دارد، یکی از کلیدی‌ ترین ابزارهای تشخیصی در پزشکی مدرن است و این روش نه تنها به شناسایی و تشخیص دقیق بیماری‌ ها کمک می‌کند، بلکه به‌ عنوان یک راهنما در انتخاب بهترین روش‌ های درمانی نیز عمل می‌کند، از طریق بیوپسی، پزشکان به اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت بافت‌ ها و سلول‌ های بدن دست پیدا می‌کنند و این امر نقش موثری در بهبود و سلامت بیماران ایفا می‌کند و با فراهم کردن داده‌ های ضروری به بهبود کیفیت زندگی آن‌ها کمک شایانی می‌کند.