نمونه برداری از کلیه یکی از روش های دقیق و کم تهاجمی پزشکی است که به پزشکان کمک میکند تا علت اصلی مشکلات کلیوی را شناسایی کنند و این روش زمانی انجام میشود که آزمایش های معمولی مانند آزمایش ادرار یا خون، پاسخ روشنی ارائه ندهند، در واقع با بررسی مستقیم بافت کلیه، میتوان به تشخیص دقیق بیماری هایی چون التهاب، عفونت یا نارسایی کلیه دست یافت، اگر پزشک شما انجام نمونه برداری را توصیه کرده است، نگران نباشید؛ چرا که این روش در محیطی کنترل شده و با بیحسی موضعی انجام میشود و نقش مهمی در حفظ سلامت کلیه ها دارد.
هدف از انجام بیوپسی کلیه چیست؟
هدف از انجام بیوپسی کلیه یا همان نمونه برداری از کلیه، بررسی دقیق بافت این اندام برای تشخیص علت اصلی مشکلات کلیوی است:
تشخیص بیماری های کلیوی
بیوپسی کلیه روشی است که با بررسی مستقیم نمونه ای کوچک از بافت کلیه، به پزشک کمک میکند نوع و علت بیماری را به طور دقیق مشخص کند، این آزمایش در تشخیص بیماری هایی مانند گلومرولونفریت، سندرم نفروتیک، بیماری های خودایمنی مانند لوپوس و همچنین عفونت های کلیوی کاربرد دارد و نتایج حاصل از بررسی بافت، راهنمای پزشک برای انتخاب بهترین روش درمانی و جلوگیری از پیشرفت بیماری خواهد بود.
بررسی شدت و نوع آسیب به کلیه
گاهی کلیه ها تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند فشار خون بالا، دیابت یا مصرف داروهای خاص دچار آسیب میشوند، با انجام بیوپسی، پزشک میزان تخریب بافت کلیه و بخش های آسیب دیده را مشاهده میکند و این اطلاعات به تعیین شدت بیماری، پیش بینی روند بهبودی یا وخامت و تصمیم گیری درباره ادامه یا تغییر درمان فعلی کمک میکند تا از نارسایی کلیه پیشگیری شود.
ارزیابی عملکرد کلیه پیوندی
پس از پیوند کلیه، پزشک برای اطمینان از عملکرد صحیح عضو جدید، بیوپسی انجام میدهد و این کار به تشخیص زودهنگام پس زدگی پیوند یا بروز عفونت در کلیه پیوندی کمک میکند، بررسی بافتی نشان میدهد که سیستم ایمنی بدن در حال حمله به کلیه جدید است یا خیر و تشخیص سریع مشکلات پیوندی از آسیب جدی یا از دست رفتن کلیه پیوندی جلوگیری میکند.
بررسی علت نارسایی کلیه
وقتی عملکرد کلیه به تدریج کاهش مییابد و آزمایش های معمولی دلیل مشخصی ارائه نمیدهند، بیوپسی منشأ مشکل را آشکار کرده ئ از طریق این روش، پزشک تشخیص میدهد آیا نارسایی ناشی از التهاب، انسداد عروق، عفونت یا واکنش دارویی است، آگاهی از علت دقیق نارسایی، مسیر درمان را مشخص کرده و در بسیاری از موارد به حفظ عملکرد باقی مانده کلیهها کمک میکند.
کنترل پاسخ به درمان
در برخی بیماران که تحت درمان بیماری های کلیوی قرار دارند، پزشک برای بررسی تأثیر داروها و روند بهبود، بیوپسی مجدد انجام میدهد و این کار کمک میکند تا مشخص شود که درمان مؤثر بوده یا نیاز به تغییر دارو و دوز مصرفی وجود دارد، بررسی بافت کلیه پس از درمان، تصویری واضح از بهبود یا تداوم التهاب ارائه میدهد و به تنظیم برنامه درمانی کمک میکند.
بیشتر بخوانید: تومور بدخیم کلیه به چه صورت درمان می شود؟
انواع روش های نمونه برداری از کلیه
انواع روش های نمونه برداری از کلیه بر اساس شرایط بیمار و هدف پزشک متفاوت است، در ادامه مهم ترین روشها معرفی شدهاند:
نمونه برداری از راه پوست
رایج ترین و کم تهاجمی ترین روش بیوپسی کلیه است که در این روش، پزشک با کمک سونوگرافی یا سی تی اسکن، سوزن باریکی را از طریق پوست به کلیه وارد کرده و قطعه کوچکی از بافت را خارج میکند، این روش با بیحسی موضعی انجام میشود و بیمار پس از چند ساعت استراحت مرخص میشود.
نمونه برداری با جراحی
در مواردی که امکان نمونه برداری از راه پوست وجود ندارد یا نیاز به مشاهده مستقیم کلیه باشد، از روش جراحی باز استفاده میشود، در این روش پزشک با ایجاد برشی کوچک در پهلو یا شکم، به کلیه دسترسی پیدا کرده و نمونه مورد نظر را برمیدارد، گرچه این روش تهاجمی تر است، اما در برخی بیماران، دقت تشخیص بالاتری دارد.
نمونه برداری با روش لاپاراسکوپی
این روش بینابینی است و با ایجاد چند برش کوچک و استفاده از دوربین لاپاراسکوپ انجام میشود، پزشک کلیه را روی مانیتور مشاهده کرده و نمونه دقیق تری از بافت برمیدارد، بیوپسی لاپاراسکوپی تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و نسبت به روش باز، دوران نقاهت کوتاهتری دارد.
نمونه برداری از کلیه پیوندی
در بیماران دارای کلیه پیوندی، نمونه برداری با روش پرکوتانه انجام میشود، پزشک با هدایت سونوگرافی، سوزن را به کلیه پیوندی که در پایین شکم قرار دارد، وارد کرده و نمونه را خارج میکند، این روش به ارزیابی عملکرد کلیه پیوندی و تشخیص احتمال پس زدگی کمک میکند.
مراحل انجام بیوپسی از کلیه
مراحل انجام بیوپسی از کلیه به صورت دقیق و مرحله به مرحله زیر انجام میشود تا ایمنی و دقت تشخیص تضمین شود:
آماده سازی بیمار
پیش از انجام بیوپسی، پزشک آزمایش های خون و ادرار را بررسی میکند تا از سلامت عمومی بیمار و توانایی بدن در لخته سازی خون مطمئن شود، بیمار باید چند ساعت قبل از عمل ناشتا باشد و مصرف برخی داروها مانند رقیق کنندههای خون را طبق دستور پزشک متوقف کند، سپس روند کار و عوارض برای بیمار توضیح داده میشود.
تعیین موقعیت و بیحسی
بیمار روی شکم دراز میکشد تا کلیه ها در موقعیت مناسب قرار گیرند و در موارد خاص مانند بیوپسی کلیه پیوندی، بیمار به پشت میخوابد، محل ورود سوزن با مواد ضدعفونی تمیز شده و سپس با تزریق داروی بیحسی موضعی، ناحیه بیحس میشود تا بیمار دردی احساس نکند.
هدایت سوزن با سونوگرافی یا سی تی اسکن
پزشک با استفاده از دستگاه سونوگرافی یا در برخی موارد سی تی اسکن، محل دقیق کلیه و مسیر ورود سوزن را مشخص میکند، این هدایت تصویری کمک میکند تا سوزن به صورت ایمن و دقیق وارد بخش هدف از کلیه شود و خطر آسیب به بافت های اطراف کاهش مییابد.
برداشتن نمونه بافتی
زمانی که سوزن در جای مناسب قرار گرفت، پزشک قطعه کوچکی از بافت کلیه را برداشت میکند و ۲ تا ۳ نمونه کوچک برای بررسی های آزمایشگاهی گرفته میشود، در این مرحله بیمار کمی فشار یا صدای تق تق ناشی از ابزار بیوپسی احساس میکند که طبیعی است.
پایان کار و استراحت
پس از نمونه برداری، محل ورود سوزن با پانسمان استریل پوشانده میشود و بیمار باید به مدت چند ساعت به پشت دراز بکشد تا خطر خونریزی کاهش یابد، در این مدت، فشار خون، نبض و میزان ادرار بیمار به دقت بررسی میشود و فرد در همان روز یا روز بعد مرخص میشود، مگر اینکه شرایط خاصی نیاز به بستری بیشتر داشته باشد.
ارسال نمونه به آزمایشگاه
بافت های برداشت شده برای بررسی میکروسکوپی به آزمایشگاه پاتولوژی ارسال میشوند تا نوع و میزان آسیب های کلیه مشخص شود، نتایج طی چند روز آماده شده و به پزشک ارسال میشود تا بر اساس آن تصمیم درمانی مناسب گرفته شود.
توصیه های بعد از نمونه برداری کلیه
رعایت توصیه های بعد از نمونه برداری کلیه نقش مهمی در جلوگیری از عوارض و تسریع روند بهبودی دارد، در ادامه مهم ترین نکات مراقبتی پس از بیوپسی آورده شده است:
- پس از انجام بیوپسی، بیمار باید حداقل ۲۴ ساعت در تخت استراحت کند و از انجام فعالیت های فیزیکی شدید یا راه رفتن طولانی خودداری نماید، استراحت به کاهش خطر خونریزی داخلی و ترمیم محل نمونه برداری کمک میکند.
- مصرف آب فراوان در روزهای پس از نمونه برداری توصیه میشود، زیرا به دفع خون احتمالی موجود در ادرار و حفظ عملکرد کلیهها کمک میکند.
- تا حدود یک هفته پس از بیوپسی، بیمار باید از بلند کردن اجسام سنگین، ورزش یا هرگونه فعالیتی که فشار شکمی ایجاد میکند خودداری کند تا از خونریزی در محل نمونه جلوگیری شود.
- در صورت مشاهده علائمی مانند درد شدید در پهلو یا شکم، تب، تکرر ادرار، وجود خون زیاد در ادرار یا سرگیجه، باید فورا به پزشک مراجعه شودو این علائم نشانه عفونت یا خونریزی هستند.
- مصرف داروهای تجویز شده مانند مسکنها یا آنتی بیوتیکها باید طبق نظر پزشک انجام شود و استفاده از داروهای ضدالتهاب یا رقیق کننده خون بدون مشورت پزشک ممنوع است.
- وجود مقدار کمی خون در ادرار تا ۲۴ ساعت پس از بیوپسی طبیعی است؛ اما در صورت تداوم یا افزایش رنگ قرمز ادرار، باید پزشک در جریان قرار گیرد.
- بیماران پس از ۲ تا ۳ روز به فعالیت های سبک روزانه بازگردند، اما ورزش های سنگین یا فعالیت های بدنی باید تنها با تأیید پزشک از سر گرفته شوند.
- پزشک پس از چند روز، مراجعه مجدد را برای بررسی نتیجه بیوپسی و ارزیابی وضعیت عمومی بیمار تعیین میکند، رعایت این پیگیری ها برای اطمینان از سلامت کلیه و تنظیم درمان ضروری است.
نمونه برداری از کلیه چه عوارضی را به همراه دارد؟
نمونه برداری از کلیه در بیشتر موارد روشی ایمن است، اما مانند هر اقدام پزشکی دیگر با عوارضی همراه است و آگاهی از این عوارض به بیمار کمک میکند تا در صورت بروز هر نشانهای، بهموقع به پزشک مراجعه کند، مهم ترین عوارض عبارتاند از:
خونریزی خفیف در ادرار
شایع ترین عارضه بیوپسی کلیه، وجود مقدار کمی خون در ادرار است که طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف میشود، این حالت طبیعی است و جای نگرانی ندارد، اما در صورت تداوم یا تغییر رنگ ادرار به قرمز تیره، باید سریعا به پزشک اطلاع داده شود تا از خونریزی شدید جلوگیری شود.
درد در ناحیه پهلو یا کمر
پس از نمونه برداری درد یا ناراحتی خفیف در محل سوزن ایجاد میشود و این درد با داروهای مسکن ملایم کنترل شده و بهتدریج کاهش مییابد، رعایت استراحت و اجتناب از فعالیت های سنگین، روند بهبود را تسریع میکند.
خونریزی شدید داخلی
در موارد نادر، بیوپسی باعث خونریزی قابل توجه از کلیه میشود که نیاز به تزریق خون یا جراحی پیدا میکند، افرادی با مشکلات انعقادی یا فشار خون بالا بیشتر در معرض این خطر هستند، بنابراین پزشک پیش از انجام بیوپسی وضعیت بیمار را به دقت بررسی میکند.
عفونت در محل نمونه برداری
اگر مراقبت های بهداشتی رعایت نشود، محل ورود سوزن عفونی میشود و علائم شامل تب، لرز، درد یا تورم در ناحیه مورد نظر است، تشخیص و درمان سریع با آنتی بیوتیک، خطر پیشرفت عفونت را کاهش میدهد.
آسیب به اندام های اطراف کلیه
در موارد بسیار نادر، سوزن نمونه برداری به اندام های مجاور مانند کبد یا طحال آسیب میرساند و استفاده از هدایت تصویری با سونوگرافی یا سی تی اسکن، دقت کار را بالا برده و احتمال این نوع آسیب را به حداقل میرساند.
ایجاد هماتوم
گاهی خون زیر پوست یا اطراف کلیه جمع میشود که به آن هماتوم میگویند و این حالت خود به خود جذب میشود، اما در صورت بزرگ بودن یا ایجاد درد شدید، نیاز به پیگیری پزشکی دارد تا از عوارض بعدی پیشگیری شود.
نتایج و تفسیر بیوپسی از کلیه
آماده شدن نتیجه آزمایش حدود چند روز تا یک هفته طول میکشد، در جدول زیر، نتایج و تفسیر بیوپسی کلیه به صورت خلاصه و منظم ارائه شده است تا روند بررسی و اهمیت هر بخش بهروشنی مشخص شود:
| یافته در بیوپسی | تفسیر نتیجه برای پزشک و بیمار | اقدامات لازم |
| التهاب گلومرولی | نشان دهنده بیماری هایی مانند گلومرولونفریت یا بیماری خودایمنی | تجویز داروهای ضدالتهاب یا ایمونوساپرسیو، پیگیری دورهای با آزمایش خون و ادرار |
| رسوب پروتئین یا ایمونولوژیک | باعث سندرم نفروتیک یا آسیب مزمن میشود. | درمان هدفمند برای کنترل پروتئینوری، داروهای مهار سیستم ایمنی |
| فیبروز یا اسکار بافتی | نشانه آسیب مزمن و کاهش عملکرد کلیه | کنترل فشار خون، کنترل بیماری زمینهای، ارزیابی نیاز به دیالیز در آینده |
| آتروفی توبولی | عملکرد تصفیه کاهش یافته که با نارسایی مزمن همراه است. | تنظیم داروها، مراقبت طولانی مدت و بررسی پیشرفت بیماری |
| پس زدگی کلیه پیوندی | سیستم ایمنی در حال حمله به کلیه است. | تغییر داروهای ایمونوساپرسیو، نظارت دقیق و احتمال بیوپسی مجدد |
| عفونت یا نفروپاتی حاد | نشان دهنده عفونت فعال یا آسیب سریع کلیه | شروع یا تغییر آنتی بیوتیک، کنترل سریع عفونت برای جلوگیری از آسیب دائمی |
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
پس از نمونه برداری از کلیه، مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر ضروری است:
- اگر ادرار به رنگ قرمز تیره باشد یا خونریزی بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه یابد.
- تب، لرز، تعریق زیاد یا تورم و قرمزی در محل نمونه برداری.
- سرگیجه یا افت فشار خون که نشانه خونریزی داخلی یا کاهش حجم خون است.
- تجمع خون زیر پوست یا احساس برآمدگی که با درد همراه است.
- کاهش حجم ادرار، درد شدید هنگام ادرار یا ادرار خونی مداوم.
سوالات متداول
دوران نقاهت پس از نمونه برداری کلیه ۲ تا ۳ روز برای فعالیت های سبک و حدود ۱ هفته برای بازگشت به فعالیت های عادی و جلوگیری از خونریزی طول میکشد.
معمولا با بیحسی موضعی انجام میشود و درد آن خفیف است؛ بیماران تنها فشار یا ناراحتی کوتاه مدت را احساس میکنند.
در نهایت…
نمونه برداری از کلیه روشی دقیق و ارزشمند برای تشخیص بیماری ها و ارزیابی عملکرد این اندام حیاتی است و با رعایت نکات قبل و بعد از بیوپسی، عوارض آن به حداقل میرسد و پزشک برنامه درمانی مؤثر و هدفمند تعیین میکند، این روش به شناسایی زودهنگام مشکلات کلیوی، پیشگیری از آسیب های بیشتر و افزایش شانس بهبودی کمک میکند.