بیوپسی استخوان یکی از روش های مهم و دقیق برای تشخیص بیماری های مرتبط با بافت استخوان است و گاهی اوقات آزمایش های خون یا تصویربرداری به تنهایی علت اصلی مشکلات استخوانی را نشان نمیدهند و در اینجاست که نمونه برداری اهمیت پیدا میکند، بیوپسی استخوان دقیقا چیست؟ چگونه انجام میشود؟ این روش دردناک است یا عوارضی به همراه دارد؟ در ادامه به پاسخ این پرسش ها و نکات مهمی درباره مراحل، مزایا و مراقبت های قبل و بعد از نونه برداری استخوان خواهیم پرداخت.
نمونه برداری استخوان چیست؟
بیوپسی استخوان روشی پزشکی است که در آن بخشی کوچک از بافت استخوان برداشته شده تا زیر میکروسکوپ بررسی گردد و این روش به پزشک کمک میکند تا علت مشکلات استخوانی مانند عفونت ها، تومورها، سرطان های استخوان یا بیماری های متابولیک استخوان شناسایی شود، بیوپسی استخوان زمانی انجام میشود که نتایج آزمایش خون یا تصویربرداری کافی نباشد و نیاز به بررسی دقیقتر بافت وجود داشته باشد.
دلایل استفاده از بیوپسی استخوان
نمونه برداری استخوان به دلایل مختلفی توسط پزشک توصیه میشود و هدف اصلی آن دستیابی به تشخیص دقیق بیماری های استخوانی است و مهم ترین دلایل استفاده از این نوع از بیوپسی عبارتاند از:
تشخیص تومورها و سرطان های استخوانی
بیوپسی اجازه میدهد نوع بافت توموری، تمایز سلولی و شاخص های مولکولی مشخص شود و این اطلاعات برای افتراق ضایعات اولیه از متاستاتیک و تعیین نیاز به جراحی، شیمی درمانی یا رادیوتراپی و برنامه ریزی درمان هدفمند ضروری است.
شناسایی عفونت های استخوانی
نمونه برداری مستقیم بافت برای کشت، رنگ آمیزی و تست های مولکولی امکان پذیر میسازد و با تعیین عامل ایجاد کننده و حساسیت آنتی بیوتیکی میتوان درمان دقیق و مؤثر را انتخاب کرد و از طولانی شدن یا عود عفونت جلوگیری نمود.
بررسی بیماری های خونی و مغز استخوان
نمونه برداری مغز استخوان تغییرات ساختاری، نفوذ سلولی، فیبروز یا تجمع غیرطبیعی سلول ها را نشان میدهد و این نتایج در تشخیص لوسمی، میلوم و سندرم های میلوپرولیفراتیو و تعیین استیج و استراتژی درمانی نقش کلیدی دارند.
ارزیابی بیماری های متابولیک استخوان
با بررسی میکروسکوپی تراکم، الگوی مینرالیزاسیون و ساختار ترابکولار، بیوپسی انواع اختلالات متابولیک مانند استئومالاسی را مشخص میکند و در کنار آزمایش های بیوشیمیایی، درمان دارویی و تغذیهای را هدایت مینماید.
تشخیص دردهای مزمن یا غیرقابل توضیح استخوانی
وقتی تصویربرداری و آزمایشها علت را روشن نمیکنند، بیوپسی ضایعات ریز توموری، عفونت پنهان، نکروز یا تغییرات التهابی را نشانمیدهد و این اطلاعات به هدایت درمان هدفمند و جلوگیری از تکرار اقدامات تشخیصی غیرموثر کمک میکند.
بیشتر بخوانید: نمونه برداری از گردن در چه مواردی انجام می شود؟
انواع روش های بیوپسی استخوان
نمونه برداری استخوان بسته به شرایط بیمار و هدف تشخیصی پزشک با روش های مختلفی انجام میشود و مهم ترین انواع آن عبارتاند از:
بیوپسی سوزنی
در این روش با سوزنی ضخیم و مخصوص، قطعهای استوانهای از بافت استخوانی خارج میشود و این روش اغلب تحت بیحسی موضعی انجام شده و به دلیل کمتهاجمی بودن، دوره نقاهت کوتاهتری دارد، دقت آن برای تشخیص بسیاری از بیماری ها بالا است و اولین انتخاب پزشکان محسوب میشود.
بیوپسی سوزنی ظریف
در این تکنیک از سوزن باریک برای خارج کردن سلول ها یا مایع استخوانی استفاده میشود و مزیت اصلی آن راحتی، سرعت بالا و حداقل درد است، اما به دلیل نمونه کوچکتر، دقت تشخیصی آن نسبت به بیوپسی سوزنی کمتر بوده و گاهی برای تأیید نیاز به روش های تکمیلی دارد.
بیوپسی باز
این روش زمانی انجام میشود که نمونه برداری با سوزن کافی نباشد یا نیاز به بررسی گستردهتر وجود داشته باشد، جراح با ایجاد برش روی پوست و دسترسی مستقیم به استخوان، نمونه بزرگ تری برمیدارد، گرچه تهاجمیتر و با زمان بهبودی طولانیتر است، اما نتایج دقیقتر و جامعتری ارائه میدهد.
بیوپسی استئوتومی یا برداشت جزئی استخوان
در شرایط خاص مانند ضایعات گسترده یا مشکوک، جراح بخشی از استخوان را طی عمل جراحی برمیدارد و این نمونه بزرگ به آسیب شناس اجازه میدهد ساختار استخوان و ضایعات احتمالی را با جزئیات بیشتری بررسی کند و این روش در مراکز تخصصی و همراه با بیهوشی عمومی انجام میشود.
آمادگی های پیش از نمونه برداری استخوان
آمادگی های پیش از بیوپسی استخوان اهمیت زیادی دارد تا روند کار ایمن و دقیق انجام شود و مهم ترین موارد شامل:
- پزشک سابقه بیماری ها، داروهای مصرفی، آلرژی ها و مشکلات انعقادی خون را بررسی میکند.
- گاهی آزمایش خون یا تصویربرداری برای ارزیابی وضعیت استخوان و انتخاب محل مناسب نمونه برداری لازم است.
- مصرف داروهای رقیق کننده خون مانند وارفارین یا آسپیرین باید با نظر پزشک چند روز قبل از جراحی قطع شود.
- بسته به نوع بیوپسی، بیمار باید ناشتا باشد و آمادگی برای بیهوشی عمومی یا بیحسی موضعی داشته باشد.
- در صورت بارداری، بیماری مزمن یا مصرف داروهای خاص باید قبل از عمل حتم به پزشک اطلاع داده شود.
- به دلیل احتمال ضعف یا خواب آلودگی پس از عمل، توصیه میشود بیمار فردی را برای همراهی در روز نمونه برداری همراه داشته باشد.
بیشتر بخوانید: نمونه برداری تیروئید چیست؟
مراحل انجام بیوپسی استخوان
مراحل انجام بیوپسی استخوان به دقت و ایمنی بیمار توجه ویژه دارد و شامل مراحل زیر است:
آماده کردن محل بیوپسی
پوست محل نمونه برداری با مواد ضدعفونی کننده تمیز میشود و برای کاهش درد، بی حسی موضعی یا در برخی موارد بیهوشی جزئی اعمال میشود و این مرحله باعث کاهش اضطراب بیمار و جلوگیری از عفونت میشود و شرایط ایمن و بهداشتی برای انجام نمونه برداری فراهم میآورد.
نمونه برداری
بسته به نوع بیوپسی، پزشک با سوزن مخصوص یا ایجاد برش جراحی، بخشی از بافت استخوان را برداشت میکند و اندازه و عمق نمونه بر اساس نیاز تشخیصی تعیین میشود تا اطلاعات کافی برای بررسی میکروسکوپی، کشت یا آزمایش های مولکولی فراهم شود.
بخیه زدن محل برداشت
پس از برداشت نمونه، محل سوراخ یا برش با گاز استریل پوشانده و در صورت لزوم بخیه زده میشود، این مرحله به کنترل خونریزی، جلوگیری از عفونت و ترمیم سریع تر کمک میکند و بیمار با رعایت مراقبت های اولیه، روند بهبودی را آغاز میکند.
ارسال نمونه به آزمایشگاه
نمونه جمع آوری شده بلافاصله به آزمایشگاه پاتولوژی ارسال میشود و در آنجا، بافت تحت بررسی میکروسکوپی، کشت و آزمایش های مولکولی قرار میگیرد تا علت بیماری یا ضایعه استخوانی مشخص شود و پزشک بتواند برنامه درمانی دقیق تعیین کند.
مراقبت های لازم پس از انجام نمونه برداری استخوان
پس از انجام بیوپسی استخوان، رعایت مراقبت های پس از عمل برای پیشگیری از عفونت، کاهش درد و بهبود سریع ضروری است:
- بهتر است تا 24 تا 48 ساعت پس از نمونه برداری از فعالیت های سنگین یا بلند کردن اجسام خودداری کنید تا محل برداشت تحت فشار قرار نگیرد.
- پانسمان محل بیوپسی باید تمیز و خشک نگه داشته شود و در صورت آلودگی یا خیس شدن، تعویض گردد.
- در صورت نیاز باید از مسکن های تجویزی یا بدون نسخه استفاده کرد، اما مصرف داروهای رقیقکننده خون بدون مشورت پزشک ممنوع است.
- تورم شدید، قرمزی، ترشحات یا تب نشانه عفونت است و باید فورا به پزشک اطلاع داده شود.
- ویزیت بعد از بیوپسی برای بررسی روند بهبودی، کشیدن بخیه در صورت وجود و دریافت نتیجه آزمایش اهمیت دارد.
- نوشیدن آب کافی و تغذیه سالم به بهبود سریعتر بدن کمک میکند و روند ترمیم بافت را تسریع میکند.
مزایای بیوپسی استخوان
بیوپسی استخوان دارای مزایای متعددی است که آن را به ابزاری حیاتی در تشخیص دقیق بیماری های استخوانی تبدیل میکند:
- با بررسی مستقیم بافت استخوان، پزشک تومورها، عفونت ها یا اختلالات متابولیک را با دقت بالا شناسایی میکند.
- نتایج بیوپسی به انتخاب بهترین روش درمان، شامل جراحی، شیمی درمانی یا دارودرمانی کمک میکند.
- بسیاری از بیوپسیها با سوزن انجام میشوند که دوره نقاهت کوتاه و عوارض کمتری نسبت به جراحی باز دارند.
- بیوپسی برای پیگیری پاسخ به درمان و بررسی پیشرفت بیماری های مزمن استفاده میشود.
- نتایج قطعی بیوپسی، تصمیمگیری های بالینی را آسانتر کرده و اضطراب بیمار را کاهش میدهد.
عوارض نمونه برداری استخوان
نمونه برداری استخوان ایمن است، اما مانند هر روش پزشکی با برخی عوارض همراه است و مهم ترین آنها عبارتاند از:
درد و حساسیت محل برداشت
پس از بیوپسی استخوان، درد خفیف تا متوسط در محل برداشت شایع است و با مسکن های ساده یا تجویزی کنترل میشود و این درد چند روز طول میکشد و با استراحت و مراقبت مناسب کاهش مییابد.
خونریزی یا کبودی
گاهی محل نمونه برداری دچار خونریزی جزئی یا کبودی میشود و این حالت خود به خود برطرف میشود، اما در صورت خونریزی شدید یا طولانی باید پزشک مطلع شود.
عفونت
اگر محل بیوپسی به خوبی تمیز نشود یا پانسمان صحیح انجام نگیرد، عفونت رخ میدهد و علائم شامل تورم، قرمزی، ترشح یا تب است و نیاز به درمان آنتی بیوتیکی دارد.
آسیب به بافت های اطراف
در موارد نادر، اعصاب، رگ های خونی یا بافت های اطراف محل بیوپسی آسیب میبینند و این آسیب باعث درد، بیحسی یا کبودی محدود میشود و موقت است.
واکنش به بیحسی یا بیهوشی
برخی بیماران به داروهای بیحسی موضعی یا بیهوشی واکنش نشان میدهند، مانند سرگیجه، تهوع یا حساسیت پوستی و این واکنش ها خفیف هستند و به مراقبت پزشکی نیاز دارند.
تفسیر جواب نمونه برداری استخوان به چه صورت است؟
تفسیر جواب بیوپسی استخوان توسط پاتولوژیست انجام میشود و شامل بررسی میکروسکوپی بافت، سلولها و ساختار استخوان است و نتایج شامل موارد زیر است:
- طبیعی بودن بافت که نشان دهنده سلامت استخوان و نبود بیماری است.
- وجود تومور یا سرطان که نوع سلول ها، درجه تمایز و میزان تهاجم مشخص میشود.
- عفونت استخوانی که شامل شناسایی عامل میکروبی و شدت التهاب است.
- اختلالات متابولیک یا ذخیرهای که شامل تغییرات ساختاری یا مواد ذخیره شده در استخوان است.
- تغییرات غیرطبیعی دیگر مانند نکروز، التهاب مزمن یا ضایعات پیشسرطانی.
سوالات متداول
نتیجه بیوپسی استخوان بین ۷ تا ۱۴ روز کاری آماده میشود، اما بسته به نوع آزمایش و پیچیدگی نمونه، زمان دریافت نتایج کمی طولانیتر است.
بیوپسی استخوان با درد خفیف تا متوسط همراه است که با بیحسی موضعی و مسکن کنترل میشود و بیشتر بیماران فقط ناراحتی را تجربه میکنند.
در نهایت…
بیوپسی استخوان روشی دقیق و حیاتی برای تشخیص بیماری های استخوانی است که با نمونه برداری از بافت انجام میشود و این روش به پزشک کمک میکند تا تومورها، عفونت ها و اختلالات متابولیک را شناسایی و درمان هدفمند را برنامه ریزی کند، با رعایت آمادگی های قبل و مراقبت های پس از بیوپسی، عوارض کاهش یافته و روند بهبودی سریعتر خواهد بود، بنابراین بیوپسی ابزار ارزشمندی در تشخیص و درمان مشکلات استخوانی است.