فیلتر IVC (Inferior Vena Cava) یک وسیله پزشکی کوچک است که در داخل ورید بزرگ تحتانی (ورید کاو تحتانی) قرار میگیرد. هدف از استفاده آن پیشگیری از حرکت لختههای خونی به سمت ریهها و ایجاد آمبولی ریوی است. این فیلتر معمولاً برای بیمارانی استفاده میشود که نمیتوانند از داروهای رقیقکننده خون استفاده کنند یا با وجود مصرف آنها همچنان در معرض خطر لختهسازی هستند. نصب فیلتر بهصورت موقت یا دائمی و از طریق روشهای کمتهاجمی انجام میشود.
IVC چیست؟
فیلتر IVC (Inferior Vena Cava) یک ابزار پزشکی کوچک و توریشکل است که در ورید کاو تحتانی، بزرگترین ورید بدن، قرار داده میشود. وظیفه اصلی این فیلتر جلوگیری از حرکت لختههای خونی به سمت ریهها و پیشگیری از آمبولی ریوی است. این فیلتر معمولاً در بیمارانی استفاده میشود که به دلیل شرایط خاص قادر به مصرف داروهای ضدانعقاد نیستند یا این داروها برایشان کافی نیست. نصب آن معمولاً از طریق روشهای کمتهاجمی انجام میشود.
به چه علت برای بیماران فیلتر IVC کار گذاشته می شود؟
فیلتر IVC معمولاً در شرایطی کارگذاری میشود که خطر آمبولی ریوی بالا باشد و بیمار نتواند از داروهای ضدانعقاد استفاده کند یا این داروها مؤثر نباشند. برخی از شرایط رایج شامل:
- عدم تحمل داروهای ضدانعقاد به دلیل عوارض جانبی یا منع مصرف.
- تشکیل مکرر لختههای خون علیرغم مصرف دارو.
- ترومبوز ورید عمقی (DVT) با خطر جدی آمبولی ریوی.
- وضعیتهای اورژانسی مانند پس از جراحی یا آسیب شدید که مصرف ضدانعقاد ممکن نیست.
- بارداری در موارد خاص و با صلاحدید پزشک.
در چه مواردی نمی توان از فیلتر IVC استفاده کرد؟
استفاده از فیلتر IVC در برخی شرایط ممکن نیست یا باید با احتیاط انجام شود. این شرایط شامل موارد زیر است:
- تنگی یا انسداد ورید کاو تحتانی که امکان قرار دادن فیلتر را محدود میکند.
- عفونت فعال سیستمیک که میتواند خطر عفونت مرتبط با فیلتر را افزایش دهد.
- حساسیت به مواد تشکیلدهنده فیلتر (مانند نیکل یا تیتانیوم).
- اندازه نامناسب ورید کاو تحتانی (خیلی بزرگ یا خیلی کوچک برای فیلتر).
- وضعیتهای خاص پزشکی که ریسک عوارض ناشی از فیلتر را بیشتر میکنند، مانند خونریزی کنترلنشده.
آمادگی های قبل از کارگذاری فیلتر IVC
در ابتدا پزشک سوابق پزشکی بیمار را بررسی میکند و آزمایشهای لازم مانند آزمایش خون و تصویربرداری مانند سونوگرافی یا سیتیاسکن را درخواست میدهد.
همچنین ممکن است نیاز باشد مصرف برخی داروها، مانند رقیقکنندههای خون، چند روز قبل از عمل متوقف شود. به طور معمول توصیه می شود بیمار چند ساعت قبل از عمل ناشتا باشد.
ناحیهای که کاتتر وارد میشود (معمولاً کشاله ران یا گردن) تمیز و ضدعفونی میشود. بیمار باید پزشک را از هرگونه حساسیت به داروها یا مواد خاص (مانند ماده کنتراست) مطلع کند. همچنین باید تمامی مدارک پزشکی و نتایج آزمایشها را همراه داشته باشد.
با رعایت این موارد، عمل تعبیه فیلتر با ایمنی بیشتری انجام خواهد شد.
نحوه عملکرد فیلتر IVC به چه صورت است؟
فیلتر IVC در داخل ورید کاو تحتانی قرار میگیرد و مانند یک توری عمل میکند که لختههای خونی بزرگ را که از اندامهای تحتانی به سمت ریهها حرکت میکنند، به دام میاندازد. این فرآیند از رسیدن لخته به ریهها و ایجاد آمبولی ریوی جلوگیری میکند. در عین حال، خون به راحتی از میان فیلتر عبور میکند و جریان خون طبیعی حفظ میشود.
این روش بهصورت کمتهاجمی و تحت هدایت تصویرسازی (مانند فلوروسکوپی یا سونوگرافی) انجام میشود.
پزشک ابتدا پوست ناحیهای (معمولاً ورید کشاله ران یا گردن) را بیحس کرده و از طریق یک برش کوچک، یک کاتتر (لوله باریک) را وارد ورید میکند.
کاتتر بهدقت به سمت ورید کاو تحتانی هدایت میشود. فیلتر از طریق کاتتر به محل مورد نظر منتقل شده و باز میشود تا در دیواره ورید ثابت شود. پس از اطمینان از قرارگیری صحیح، کاتتر خارج میشود و برش کوچک بخیه یا پانسمان میشود. این روش معمولاً کمتر از یک ساعت طول میکشد و بیمار ممکن است به استراحت کوتاه نیاز داشته باشد.
مزایای استفاده از فیلتر IVC چیست؟
مزایای این روش عبارتند از:
جلوگیری از آمبولی ریوی
این فیلتر لختههای خونی بزرگ را قبل از رسیدن به ریهها متوقف میکند و خطر آمبولی را کاهش میدهد.
جایگزین برای داروهای ضدانعقاد
در بیمارانی که نمیتوانند از داروهای رقیقکننده خون استفاده کنند یا داروها برایشان مؤثر نیستند، این روش گزینهای مطمئن است.
روش کمتهاجمی
نصب فیلتر بهصورت کمتهاجمی انجام میشود و نیاز به جراحی باز ندارد.
قابلیت موقتی بودن
برخی فیلترها قابل برداشتن هستند، بنابراین پس از کاهش خطر لختهسازی، میتوان آن را خارج کرد.
کاهش خطر مرگ و میر
در موارد اورژانسی، این روش میتواند جان بیمار را نجات دهد.
حفظ جریان خون
فیلتر بهگونهای طراحی شده که جریان طبیعی خون را مختل نمیکند.
فیلتر IVC چه زمانی برداشته می شود؟
فیلتر IVC زمانی برداشته میشود که خطر تشکیل لختههای خونی کاهش یافته و بیمار دیگر نیازی به آن نداشته باشد. شرایط معمول برای برداشتن شامل موارد زیر است:
- اگر بیمار بتواند داروهای ضدانعقاد مصرف کند و خطر آمبولی ریوی کاهش یابد.
- رفع عامل ایجاد لخته مانند بهبود وضعیت پس از جراحی یا درمان موفقیتآمیز ترومبوز ورید عمقی (DVT).
- اگر فیلتر به صورت موقت نصب شده باشد و زمان استفاده از آن به پایان برسد.
- عوارض جانبی فیلتر مانند جابجایی یا آسیب به ورید، که نیاز به خارج کردن فوری فیلتر دارد.
برداشتن فیلتر نیز با روش کمتهاجمی و تحت هدایت تصویر انجام میشود و معمولاً یک فرآیند سریع است.
عوارض احتمالی فیلتر IVC چیست ؟
- ممکن است فیلتر از محل نصب جابجا شود یا بخشی از آن شکسته و به اندامهای دیگر منتقل شود.
- نصب یا جابجایی فیلتر میتواند باعث آسیب به ورید کاو تحتانی شود.
- فیلتر میتواند موجب ایجاد لخته در محل خود شود و جریان خون را محدود کند.
- عفونت اگرچه نادر است، اما احتمال عفونت در محل کارگذاری وجود دارد.
- در مواردی که فیلتر موقت است، ممکن است خارج کردن آن دشوار باشد.
- کاهش جریان خون به ویژه در صورت مسدود شدن توسط لختههای بزرگ.
تمامی این عوارض نادر هستند و با انتخاب صحیح بیمار و مهارت پزشک، احتمال وقوع آنها کاهش مییابد.در موارد نادر، فیلتر ممکن است دیواره ورید را سوراخ کرده و به اندامهای اطراف آسیب برساند.
سوالات متداول
نصب فیلتر IVC معمولاً کمتر از یک ساعت طول میکشد و بیمار معمولاً باید چند ساعت استراحت کند.
نصب فیلتر IVC معمولاً با بیحسی موضعی و تحت بیهوشی آرامبخش انجام میشود و بیمار درد زیادی احساس نمیکند. پس از عمل ممکن است کمی درد یا ناراحتی در محل ورود کاتتر احساس شود.
در نهایت…
فیلتر IVC یک وسیله مؤثر برای پیشگیری از آمبولی ریوی است که در بیمارانی که قادر به استفاده از داروهای ضدانعقاد نیستند یا این داروها کافی نیستند، استفاده میشود. این روش کمتهاجمی است و بهطور معمول عوارض جانبی کمتری دارد. اگرچه نصب آن مفید است، باید با دقت انتخاب شده و تحت نظارت دقیق پزشک انجام گیرد. در صورت لزوم، فیلتر میتواند بهطور موقت یا دائمی نصب شود و در زمان مناسب برداشته گردد.