واریس و سندروم احتقان لگنی: از تشخیص تا درمان

واریس لگن و سندروم احتقان لگنی دو مشکل عروقی هستند که عمدتا در زنان مشاهده می‌شوند، واریس لگن به گشاد شدن و پیچ‌ خوردگی رگ‌ های عروقی در ناحیه لگن اشاره دارد و به علت نقص در عملکرد دریچه‌ های عروقی یا فشار زیاد بر رگ‌ها ایجاد می‌شود و سندروم احتقان لگنی زمانی رخ می‌دهد که خون به درستی از ناحیه لگن به قلب بازنمی‌گردد، که منجر به تجمع خون و ایجاد فشار در رگ‌های لگنی می‌شود، این مشکلات با علائمی مانند درد مزمن لگن، احساس سنگینی، و افزایش علائم در دوره قاعدگی همراه هستند، اما روش‌ های درمانی مؤثر برای این شرایط چیست؟

علت ابتلا به سندروم واریس و سندروم احتقان لگنی

علت ابتلا به سندرم احتقان لگنی و واریس لگن به مشکلات در سیستم عروقی و تغییرات فیزیولوژیکی مرتبط با بارداری و هورمون‌ها برمی‌گردد. عوامل اصلی عبارتند از:

تغییرات هورمونی

هورمون‌ هایی مانند استروژن و پروژسترون در زنان باعث شل شدن دیواره وریدها می‌شوند و این تغییرات هورمونی به‌ ویژه در دوران بارداری یا در استفاده از داروهای هورمونی، جریان خون را کاهش داده و برگشت خون واریسی را تشدید می‌کند، افزایش سطح هورمون‌ها باعث تورم و درد در ناحیه لگن می‌شود و احتمال ایجاد سندرم واریس لگن را افزایش می‌دهد.

بارداری

بارداری باعث افزایش حجم خون و فشار روی وریدهای لگن می‌شود، رشد رحم و تغییرات هورمونی باعث می‌شود دیواره وریدها شل شوند و جریان خون به سمت قلب کاهش یابد، با بارداری‌های متعدد، این فشار تکراری باعث آسیب به دریچه‌ های وریدی و گشاد شدن وریدها می‌شود و نتیجه تجمع خون در وریدهای لگن و ایجاد علائمی مانند درد، سنگینی و احساس فشار مزمن است که پس از زایمان نیز باقی می‌ماند.

ارثی بودن

برخی افراد به‌ صورت ژنتیکی دریچه‌ های وریدی ضعیف یا ناقص دارند و این دریچه‌ها وظیفه دارند خون را به سمت قلب هدایت کنند و از برگشت آن جلوگیری نمایند، وقتی دریچه‌ها درست عمل نکنند، خون در وریدها تجمع می‌یابد و باعث گشاد شدن وریدهای لگن می‌شود، این عامل ژنتیکی در کنار سایر عوامل، ریسک ابتلا به واریس را افزایش می‌دهد و علائم مزمن ایجاد می‌کند.

ایستادن یا نشستن طولانی‌ مدت

برخی افراد به‌ صورت ژنتیکی دریچه‌ های وریدی ضعیف یا ناقص دارند، این دریچه‌ها وظیفه دارند خون را به سمت قلب هدایت کنند و از برگشت آن جلوگیری نمایند، وقتی دریچه‌ها درست عمل نکنند، خون در وریدها تجمع می‌یابد و باعث گشاد شدن وریدهای لگن می‌شود و این عامل ژنتیکی در کنار سایر عوامل، ریسک ابتلا به واریس لگن را افزایش داده و علائم مزمن ایجاد می‌کند.

چاقی

افزایش وزن و چاقی باعث افزایش فشار داخلی شکم می‌شود که به وریدهای لگن فشار وارد می‌کند، این فشار مانع بازگشت خون به قلب شده و تجمع خون در وریدها را تشدید می‌کند و در نتیجه، وریدها گشاد شده و علائم مزمن مانند درد، تورم و احساس سنگینی در ناحیه لگن ایجاد می‌شود، کنترل وزن و کاهش فشار داخلی شکم نقش مهمی در پیشگیری و کاهش شدت بیماری دارد.

افزایش سن

با افزایش سن، دیواره وریدها انعطاف پذیری خود را از دست می‌دهند و دریچه‌ های وریدی ضعیف یا آسیب‌ دیده می‌شوند و این تغییرات باعث می‌شود خون به‌ خوبی به سمت قلب بازنگردد و در وریدهای لگن تجمع پیدا کند، در نتیجه، گشاد شدن وریدها و ایجاد سندرم واریس لگن شایع‌تر می‌شود و علاوه بر این، کاهش فعالیت بدنی و تغییرات هورمونی مرتبط با سن شدت علائم مانند درد، سنگینی و احساس فشار در لگن را افزایش می‌دهد.

علائم واریس لگنی

علائم به‌ صورت مزمن و تدریجی ظاهر شده و در بسیاری از موارد با درد و ناراحتی همراه هستند، برخی از شایع‌ ترین علائم این بیماری‌ها عبارتند از:

• احساس درد مبهم یا شدید در ناحیه لگن که بیش از ۶ ماه طول می‌کشد و بعد از ایستادن یا نشستن طولانی‌ مدت تشدید می‌شود.

• افزایش درد در دوره قاعدگی

• درد بعد از رابطه جنسی

• احساس فشار، سنگینی یا تورم در قسمت پایین شکم و لگن.

• واریس در ناحیه تناسلی، ران و باسن

• افزایش نیاز به دفع ادرار

• بدتر شدن علائم بعد از فعالیت بدنی یا ایستادن طولانی‌مدت

این علائم زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار داده و نیاز به بررسی و درمان توسط پزشک متخصص دارند.

برای دریافت نوبت از دکتر علی مهدوی با شماره ۰۹۱۰۸۸۸۱۰۵۱ تماس بگیرید.

تشخیص واریس لگنی

تشخیص واریس لگن شامل ارزیابی بالینی و استفاده از روش‌ های تصویربرداری است، در ادامه به بررسی فرآیند تشخیص این دو بیماری پرداخته شده است:

بررسی سابقه پزشکی و علائم بالینی

اولین گام در تشخیص واریس لگنی، بررسی دقیق سابقه پزشکی بیمار و علائم بالینی است، پزشک درباره درد مزمن یا سنگینی لگن، تورم، تغییر رنگ پوست و علائم مرتبط با قاعدگی یا فعالیت فیزیکی سؤال می‌کند و این اطلاعات اولیه به پزشک کمک می‌کند تا احتمال واریس لگن را ارزیابی کرده و تصمیم بگیرد چه روش‌ های تصویربرداری یا تست‌ های تکمیلی لازم است.

معاینه فیزیکی

در معاینه فیزیکی، پزشک لگن و ناحیه اطراف را بررسی می‌کند تا وریدهای برجسته یا تورم غیرطبیعی را تشخیص دهد. لمس و فشار ملایم روی ناحیه ممکن است درد یا حساسیت وریدی را نشان دهد. اگرچه معاینه فیزیکی به‌تنهایی کافی نیست، اما نقش مهمی در شناسایی علائم اولیه و تصمیم‌ گیری برای انجام تست‌ های دقیق‌تر دارد.

سونوگرافی داپلر وریدی

سونوگرافی داپلر، روش غیرتهاجمی و دقیق برای بررسی جریان خون در وریدهای لگن است. و این روش به پزشک امکان می‌دهد عملکرد دریچه‌ های وریدی، جهت جریان خون و وجود برگشت خون یا گشاد شدگی وریدها را مشاهده کند، سونوگرافی داپلر اولین تست تصویربرداری است که برای تأیید تشخیص واریس لگنی استفاده می‌شود و اطلاعات مهمی برای برنامه درمانی فراهم می‌کند.

سی‌تی آنژیوگرافی یا MRI وریدی

در موارد پیچیده یا زمانی که سونوگرافی داپلر کافی نیست، از سی‌تی آنژیوگرافی یا MRI وریدی استفاده می‌شود، این روش‌ها تصویری دقیق از وریدهای لگن ارائه می‌دهند و محل دقیق و شدت گشادشدگی یا انسداد وریدها را نشان می‌دهند و این اطلاعات برای برنامه‌ ریزی درمان‌ های پیشرفته مانند لیزر، اسکلروتراپی واریس یا جراحی ضروری است و به کاهش عوارض و نتایج بهینه کمک می‌کند.

درمان سندروم احتقان لگنی

درمان سندروم احتقان لگنی بستگی به شدت علائم، وضعیت بیمار و تشخیص پزشک دارد و این درمان‌ ها شامل روش‌ های غیرجراحی، جراحی و درمان‌ های دارویی است.

درمان‌ های غیرجراحی

روش های غیرجراحی عبارتند از:

تغییرات سبک زندگی

افزایش فعالیت بدنی و ورزش سبک مانند پیاده‌روی، شنا یا تمرینات لگنی، جریان خون را بهبود می‌دهد و تجمع خون در وریدهای لگن را کاهش می‌کند، همچنین کاهش وزن و پرهیز از ایستادن یا نشستن طولانی مدت فشار روی وریدها را کم می‌کند و ترکیب ورزش منظم، کنترل وزن و استراحت‌ های کوتاه حین کار باعث کاهش درد، سنگینی و پیشگیری از تشدید بیماری می‌شود.

داروهای ضدالتهاب و مسکن‌ها

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش التهاب و درد ناشی از فشار وریدی مورد استفاده قرار می‌گیرند، این داروها با کاهش التهاب و تورم وریدها، شدت درد و سنگینی لگن را کاهش می‌دهند و مسکن‌ های ملایم نیز در کنترل علائم کوتاه‌ مدت مؤثر هستند، استفاده از داروها باید تحت نظر پزشک باشد تا عوارض گوارشی و کلیوی کنترل شود و نتیجه درمان ایمن و مؤثر باشد.

داروهای هورمونی

برخی داروهای هورمونی، مانند قرص‌ های ضدبارداری یا آگونیست‌ های هورمونی، با کاهش اثرات استروژن و تنظیم هورمون‌ها، فشار وریدی لگن را کاهش می‌دهند، این داروها علائم درد و سنگینی را به‌ ویژه در دوران قاعدگی کاهش می‌دهند و پزشک با توجه به سن، سابقه پزشکی و شدت علائم، نوع و دوز مناسب دارو را تعیین می‌کند تا درمان مؤثر و ایمن باشد.

پوشیدن لباس‌ های فشاری یا ساپورت

در برخی بیماران، استفاده از لباس‌ های فشاری مخصوص لگن یا جوراب واریس به کاهش فشار خون وریدی کمک می‌کند، این لباس‌ها با اعمال فشار یکنواخت، جریان خون را بهبود می‌دهند و از تجمع خون در وریدهای آسیب‌ دیده جلوگیری می‌کنند، این روش غیرتهاجمی در کنار دارو و تغییر سبک زندگی، شدت علائم را کاهش می‌دهد.

درمان اندوواسکولار

درمان اندوواسکولار برای سندروم احتقان لگنی شامل استفاده از تکنیک‌ های کم تهاجمی مانند اسکلروتراپی و آنژیوپلاستی است، در این روش‌ با استفاده از کاتتر یا ماده اسکلروزی، رگ‌ های معیوب بسته می‌شوند یا باز می‌شوند تا جریان خون به حالت طبیعی بازگردد و علائم کاهش یابد.

معرفی بیمار از زیان دکتر علی مهدوی:

بيمار معرفي شده خانم ٤٤ ساله مورد pelvic congestion syndrome هستند كه با درد لگني مزمن با تشديد درد هنگام نشستن يا فعاليت كردن از دو سال گذشته مراجعه كرده اند، در طول اين دو سال بيماري ايشان تشخيص داده نشده و مدت ها با شك به اندومتريوز و PID تحت درمان بوده اند كه نتيجه اي نداشته است، در نهايت در سونوگرافي داپلر واژينال انجام شده توسط راديولوژيست expert كلافه عروقي واريسي در لگن بويژه در سمت چپ مشاهده شده و تشخيص pelvic congestion syndrome براي ايشان مطرح شده كه در MRV نيز تاييد مي گردد.

بيمار جهت درمان اندوواسكولار ارجاع ميشوند و در ونوگرافي وريد رنال ريفلاكس و نارسايي وريد گونادال چپ مشاهده ميشود. همچنين در ونوگرافي selective وريدهاي لگني نيز اتساع دوطرفه واريكوييد عروق لگن ديده ميشود و تشخيص مجددا تاييد ميگردد. براي بيمار coiling وريد گونادال چپ و سپس اسكلروتراپي واريس هاي لگني با SDS 3%انجام شده و در ونوگرافي كنترل ريفلاكس و نارسايي وريد گونادال از بين رفته و همچنين عدم حاجب شدن واريس هاي لگني مشهود بود.

بيماري pelvic congestion syndrome بيماري مرموز و تا حدي ناشناخته است كه به نحوي معادل واريكوسل در آقايان بوده و تا ده درصد افراد را درگير مي نمايد. عمدتا بيماری تشخيص داده نميشوند و سالها با تشخيص ديگري درمان ميشوند كه نتيجه بخش نيست. درمان اندوواسكولار اين بيماران safe و بسيار رضايتبخش بوده و كاهش درد و عوارض ناشي از بيماري به سرعت پس از درمان قابل مشاهده است.
سونوگرافي اوليه بيمار كه اتساع وريد گونادال و ريفلاكس شديد را نشان ميدهد، همچنين اتساع واريكوييد وريدهاي لگني دو طرف مشهود است.

درمان‌ های جراحی

روش های جراحی شامل موارد زیر است:

اسکلروتراپی

اسکلروتراپی یک روش کم‌تهاجمی است که در آن محلول مخصوصی به وریدهای آسیب‌ دیده تزریق می‌شود تا دیواره ورید چسبنده شده و خون دیگر در آن تجمع نکند، این روش باعث کاهش فشار وریدی و بهبود علائم درد و سنگینی لگن می‌شود. اسکلروتراپی تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و دوره نقاهت کوتاهی دارد، به همین دلیل برای بیماران با واریس خفیف تا متوسط و بدون نیاز به جراحی باز بسیار مناسب است.

آنژیوپلاستی

در صورتی که انسداد عروق لگنی وجود داشته باشد، آنژیوپلاستی با استفاده از کاتتر برای باز کردن رگ‌ها به کار می‌رود، این درمان برای بیمارانی که به درمان‌ های دارویی پاسخ نداده‌اند یا وریدهای آسیب‌ دیده وسیع دارند، مناسب است و هدف کاهش تجمع خون، کاهش درد است، این روش تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و نیاز به بستری طولانی ندارد.

عمل جراحی باز یا لاپاراسکوپی

در موارد شدید یا مقاوم به روش‌ های کم‌تهاجمی، جراحی باز برای حذف یا لیگاتور وریدهای آسیب‌ دیده انجام می‌شود، در این روش، جراح با برش‌ های کوچک یا استاندارد وریدهای آسیب‌ دیده را خارج یا انسداد می‌کند تا فشار وریدی کاهش یابد، این روش برای واریس‌ های گسترده یا پیچیده کاربرد دارد و همراه با بیهوشی انجام می‌شود، هدف درمان کاهش درد مزمن و پیشگیری از پیشرفت بیماری است.

سندرم احتقان لگن خطرناک است؟

سندرم احتقان لگنی به‌ عنوان یک وضعیت تهدیدکننده زندگی شناخته نمی‌شود، اما مشکلات قابل توجهی برای فرد ایجاد می‌کند، این اختلال باعث درد مزمن لگن، افزایش علائم در دوره قاعدگی، اختلال در روابط جنسی و احساس سنگینی در ناحیه لگن می‌شود و اگر درمان نشود، علائم بدتر شده و به مشکلات عروقی جدی‌تر منجر می‌شوند، در موارد نادر، باعث ایجاد لخته‌ های خونی یا مشکلات جدی‌تر در عروق لگنی می‌شود، بنابراین، مشاوره و درمان به موقع بسیار مهم است.

سوالات متداول

در نهایت…

سندرم احتقان لگنی و واریس لگن اختلالات عروقی هستند که به درد مزمن لگن، احساس سنگینی و مشکلات در روابط جنسی منجر می‌شوند و این مشکلات بیشتر در زنان شایع است و ناشی از تغییرات هورمونی، بارداری یا ایستادن طولانی‌ مدت است و درمان‌ های کم‌تهاجمی مانند اسکلروتراپی، آنژیوپلاستی و تغییرات سبک زندگی علائم را کاهش می‌دهد.