احساس میکنید مجبورید چندین بار در شب برای ادرار از خواب بیدار شوید؟ این تکرر ادرار نشانهای از مشکلی در غده پروستات است، پروستات غدهای کوچک در مردان، با افزایش سن بزرگ شده و فشار بر مجرای ادراری وارد میکند، نتیجه آن، احساس نیاز مداوم به ادرار، جریان ضعیف و تخلیه ناقص مثانه است، اما تکرر ادرار همیشه نشانهای از بیماری خطرناک است یا ناشی از اختلالات خوشخیم است؟ اینجاست که بررسی و تشخیص بهموقع اهمیت پیدا میکند.
نقش غده پروستات در دستگاه ادراری مردان
این غده کوچک که در زیر مثانه و جلوی راست روده قرار دارد، بخشی از دستگاه تناسلی مردانه محسوب میشود و وظیفه اصلی پروستات، تولید بخشی از مایع منی است که به تغذیه و حرکت اسپرمها کمک میکند.
از نظر موقعیت آناتومیکی، مجرای ادرار از میان پروستات عبور میکند، بنابراین هرگونه بزرگ شدن یا التهاب در این غده موجب فشار بر مجرا شده و جریان طبیعی ادرار را مختل میکند و این اختلالات با علائمی مانند تکرر ادرار، احساس تخلیه ناقص مثانه، سوزش یا قطره قطره آمدن ادرار همراه هستند.
چرا بزرگ شدن پروستات باعث تکرر ادرار میشود؟
با افزایش سن، در بسیاری از مردان این غده به تدریج بزرگ میشود؛ حالتی که به آن بزرگی خوشخیم پروستات گفته میشود، اگرچه این رشد سرطانی نیست اما تأثیرات قابل توجهی بر عملکرد دستگاه ادراری دارد:
ابجاد فشار بر مجرای ادرار
پروستات به طور طبیعی در اطراف مجرای ادرار قرار دارد و با بزرگ شدن آن به ویژه در شرایطی مثل بزرگی پروستات، به مجرا فشار وارد میشود و مسیر عبور ادرار تنگ تر میشود و این فشار مانع جریان آزادانه ادرار شده و باعث نیاز مکرر به دفع ادرار میشود.
تخلیه ناقص مثانه
فشار بر مجرا سبب میشود مثانه به طور کامل تخلیه نشود و در نتیجه مقدار ادرار در مثانه باقی میماند و فرد خیلی زودتر از حالت طبیعی دوباره احساس نیاز به ادرار میکند.
تحریک پذیری مثانه
مثانه برای جبران تنگی مجرا مجبور میشود شدیدتر منقبض شود تا ادرار را خارج کند و این فعالیت بیش از حد باعث حساس شدن دیواره مثانه شده و حس دفع حتی با پر شدن جزئی مثانه نیز ایجاد میشود.
افزایش دفعات ادرار در شب
بزرگ شدن پروستات باعث افزایش دفعات ادرار در شب میشود که به آن نکتوریا گفته میشود و این حالت یکی از آزاردهنده ترین علائم برای بیماران است و خواب را مختل میکند.
کاهش قدرت جریان ادرار
فشار وارده از سوی پروستات بزرگ شده باعث ضعیف شدن جریان ادرار و تخلیه آهسته میشود و در نتیجه، ادرار کردن زمان بر شده و گاهی با قطره قطره آمدن همراه است.
احساس فوریت در ادرار
با افزایش حساسیت مثانه و تخلیه ناکامل، فرد احساس نیاز فوری به ادرار کردن دارد، حتی اگر مثانه به طور کامل پر نشده باشد.
افزایش فشار مثانه و خستگی عضلات
در صورت مزمن بودن فشار، عضله مثانه با گذر زمان تحلیل میرود و نمیتواند کارکرد عادی خود را حفظ کند، که این امر نیز تکرر و اختلال در دفع ادرار را تشدید میکند.
احتباس ادراری
در برخی موارد، به ویژه در مراحل پیشرفته BPH، خروج ادرار به طور کامل مسدود میشود که نیاز فوری به درمان دارد و در این وضعیت، مثانه پر میماند ولی بیمار دچار تکرر، درد و فشار ادراری شدید میشود.
چه علائمی همراه با تکرر ادرار نگران کننده هستند؟
علائمی که همراه با تکرر ادرار نگران کننده هستند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند، عبارتاند از:
- مشاهده خون یا تغییر رنگ ادرار به صورتی، قرمز یا قهوهای نشانه عفونت، سنگ کلیه یا حتی سرطان پروستات یا مثانه است.
- احساس سوزش یا درد نشانهای از عفونت مجاری ادراری یا التهاب پروستات است.
- اختلال در شروع یا ادامه ادرار ممکن است به دلیل انسداد ناشی از بزرگ شدن پروستات یا تنگی مجرا باشد.
- اگر پس از ادرار کردن هنوز احساس میکنید مثانه کاملا خالی نشده، نشانهای از اختلال عملکرد مثانه یا پروستات است.
- از دست دادن کنترل در دفع ادرار به صورت ناگهانی نشانهای از آسیب عصبی یا بیماری های جدی تر است.
درد در ناحیه زیر شکم، لگن یا پایین کمر که با التهاب پروستات یا بیماریهای دیگر مرتبط است.
- تب و لرز همراه با تکرر ادرار میتواند نشانه عفونت کلیه یا پروستات باشد و نیاز به درمان فوری دارد.
- بیدار شدن مکرر در شب برای ادرار بیش از ۲ بار در شب
تکرر ادرار ناشی از پروستات قابل درمان است؟
تکرر ادرار ناشی از پروستات قابل درمان است و بسته به شدت علائم، اندازه پروستات، وضعیت سلامت کلی بیمار و علت زمینهای، روشهای درمانی متفاوتی وجود دارد:
تغییر سبک زندگی
با اصلاح عادات روزانه مانند کاهش مصرف مایعات قبل از خواب، پرهیز از کافئین و الکل، رفتن منظم به دستشویی و انجام تمرینات تقویتی کف لگن، میتوان فشار بر مثانه را کاهش داد و دفعات ادرار را کمتر کرد، این روش در مراحل ابتدایی بسیار مؤثر است.
داروهای آلفا بلوکر
این داروها مانند تامسولوسین یا پرازوسین باعث شل شدن عضلات پروستات و گردن مثانه میشوند و به باز شدن مجرای ادراری کمک میکنند و نتیجه آن، بهبود جریان ادرار و کاهش دفعات مراجعه به دستشویی است، معمولا اثر آنها در مدت کوتاهی ظاهر میشود.
داروهای مهارکننده ۵-آلفا ردوکتاز
داروهایی مانند فیناستراید یا دوتاستراید به مرور باعث کوچک شدن اندازه پروستات میشوند و این کاهش حجم فشار بر مجرای ادرار را کم کرده و علائم را طی چند ماه کاهش میدهد، بیشتر برای پروستاتهای بزرگ تجویز میشود.
درمان های لیزری
در این روش با استفاده از لیزر، بخشهای اضافی و بزرگ شده پروستات بدون برش باز و با دقت بالا برداشته میشود و لیزر درمانی نتایج سریعی دارد و با حداقل خونریزی و دوره نقاهت کوتاه همراه است، برای بیماران با علائم شدید مناسب است.
برداشتن پروستات بدون جراحی
در صورتی که روش های دیگر برای درمان تکررر ادرار اثرگذار نباشند، برداشتن پروستات بدون جراحی با روش امبولیزاسیون انجام خواهد شد که در این روش، با استفاده از کاتتر، پزشک وارد رگهای خونی پروستات شده و رگهای تغذیه کننده آن را با ذرات مخصوص مسدود میکند و این کار باعث کاهش خونرسانی به بافت پروستات و کوچک شدن آن میشود.
امبولیزاسیون پروستات بدون نیاز به بیهوشی عمومی و بستری طولانی انجام میشود و عوارض کمتری نسبت به جراحی های سنتی دارد، این روش برای بیمارانی که نمیتوانند جراحی باز یا روشهای تهاجمی دیگر را تحمل کنند، گزینه مناسبی است و به کاهش علائم تکرر ادرار و بهبود جریان ادرار کمک میکند، دوره نقاهت کوتاه و بازگشت سریع به فعالیتهای روزمره از مزایای این درمان است.
سوالات متداول
بله، ورزش منظم و مصرف مایعات متعادل و کاهش مصرف کافئین کمک کننده است.
خیر، ولی شایع است و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است.
در نهایت…
تکرر ادرار ناشی از بزرگ شدن پروستات یکی از مشکلات شایع مردان میانسال و سالمند است که زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار میدهد و این مشکل به دلیل فشار پروستات بزرگ شده بر مجرای ادراری ایجاد میشود و قابل درمان است، با تشخیص به موقع و استفاده از روشهای دارویی، تغییر سبک زندگی یا در صورت نیاز درمانهای جراحی و کمتهاجمی، میتوان کیفیت زندگی را بهبود داد و از عوارض جدی جلوگیری کرد.