فیبروم رحم یکی از شایع ترین تومورهای خوش خیم زنان است که تأثیر قابل توجهی بر چرخه قاعدگی میگذارد و بسیاری از زنان مبتلا، دچار خونریزی های شدید، قاعدگی های طولانی یا بینظمی های آزاردهنده میشوند که بر کیفیت زندگی و حتی باروری آنها اثر میگذارد، این مشکل نه تنها از نظر جسمی، بلکه از نظر روحی و اجتماعی نیز چالشبرانگیز است، اما واقعا فیبروم رحم چگونه باعث اختلالات قاعدگی میشود و چه راهکارهایی برای کنترل و درمان آن وجود دارد؟
انواع فیبروم رحم و تأثیر هرکدام بر قاعدگی
فیبروم های رحم بر اساس محل قرارگیری در رحم به چند نوع تقسیم میشوند و هر کدام اثر متفاوتی بر چرخه قاعدگی دارند:
فیبروم ساب موکوزال
این نوع به داخل حفره رحمی رشد میکند و مستقیما مخاط آندومتر را جابه جا یا افزایش میدهد، نتیجه شایع آن خونریزی قاعدگی خیلی شدید، قاعدگی طولانی، لکه بینی بین دورهها و اختلال در لانهگزینی است، در مواردی باعث نازایی یا سقط مکرر میشود، برداشتن به وسیله هیستروسکوپی اغلب علائم را به خوبی اصلاح میکند.
فیبروم اینترامورال
این نوع در لایه عضلانی رحم قرار دارد و با بزرگ شدن حجم رحم را افزایش میدهد، در نتیجه جریان های رحمی و انقباضات طبیعی را تغییر داده و خونریزی بیش از حد، درد قاعدگی و احساس سنگینی لگنی ایجاد میکند و تأثیر آن بر باروری به اندازه، محل دقیق و تغییرات آناتومیک بستگی دارد؛ در برخی موارد میومکتومی یا برداشتن فیبروم برای حفظ باروری توصیه میشود.
فیبروم ساب سروزال
این نوع به سمت سطح خارجی رحم رشد میکند و معمولا تأثیر مستقیم کمتری روی خونریزی قاعدگی دارد، اما با فشرده کردن مثانه، روده یا اعصاب موجب تکرر ادرار، یبوست، درد پهلو یا کمردرد میشود و اگر پدونکوله باشد خطر پیچخوردگی و درد حاد وجود دارد.
علت بروز اختلالات قاعدگی توسط فیبروم
علت بروز اختلالات قاعدگی در زنان مبتلا به فیبروم رحم، ترکیبی از عوامل مکانیکی، هورمونی و تغییرات بافتی است که مستقیما بر عملکرد رحم و آندومتر اثر میگذارند و مهمترین دلایل عبارتند از:
افزایش سطح آندومتر
فیبروم های ساب موکوزال با رشد به داخل حفره رحم، سطح پوشش داخلی را افزایش داده و باعث خونریزی های شدید و طولانی مدت میشوند.
اختلال در انقباضات طبیعی رحم
وجود توده در دیواره عضلانی مانع انقباض مؤثر رحم برای توقف خونریزی میشود و در نتیجه قاعدگی طولانی یا لکه بینی ایجاد میشود.
تغییر جریان خون رحمی
فیبروم شبکه عروقی رحم را گسترش یا مختل میکند، در نتیجه خونریزی بیشتر از حد معمول رخ میدهد.
التهاب و تحریک بافتی
رشد فیبروم باعث التهاب موضعی و تحریک لایه آندومتر میشود که این امر چرخه قاعدگی را بینظم میکند.
تأثیر بر تعادل هورمونی
هرچند فیبروم به طور مستقیم هورمون تولید نمیکند، اما به هورمون های استروژن و پروژسترون حساس است و تغییرات هورمونی ناشی از آن نظم چرخه را بر هم میزند.
دژنراسیون یا نکروز فیبروم
در مواردی که فیبروم دچار کم خونی بافتی یا نکروز میشود، ممکن است درد و خونریزی ناگهانی و غیرمعمول ایجاد گردد.
علائم شایع مرتبط با قاعدگی در بیماران فیبروم رحم
علائم شایع مرتبط با قاعدگی در بیماران مبتلا به فیبروم رحم معمولا به نوع، اندازه و محل فیبروم بستگی دارد، اما الگوهای مشخصی در بیشتر بیماران دیده میشود:
- افزایش حجم خونریزی به حدی که نیاز به تعویض مکرر نوار بهداشتی یا تامپون و گاهی همراه با دفع لخته های بزرگ است.
- قاعدگی هایی که بیش از ۷ روز، معمولا به دلیل افزایش سطح آندومتر یا اختلال در انقباضات رحمی ادامه پیدا میکنند.
- دردهای شکمی و لگنی قبل یا حین قاعدگی، ناشی از فشار مکانیکی فیبروم یا انقباضات شدید رحم برای خروج خون است.
- خونریزی یا لکه بینی در فاصله بین دو قاعدگی که ناشی از فیبروم های ساب موکوزال یا تغییرات عروقی رحم است.
- به علت جریان خون سریع و زیاد، خون فرصت لختهزدایی در رحم را پیدا نمیکند و به صورت لخته های بزرگ دفع میشود.
- احساس فشار یا سنگینی در لگن هنگام قاعدگی به ویژه در فیبروم های بزرگ یا اینترامورال که حجم رحم را افزایش دادهاند.
- خستگی، رنگ پریدگی، سرگیجه و تنگی نفس به دلیل خونریزی مزمن و کاهش سطح هموگلوبین.
- کوتاه یا طولانی شدن فاصله بین دورهها که گاهی با تغییرات هورمونی و اختلال در عملکرد رحم مرتبط است.
بیشتر بخوانید: روش های درمان فیبروم رحم
گزینه های درمانی برای کنترل اختلالات قاعدگی ناشی از فیبروم
گزینه های درمانی برای کنترل اختلالات قاعدگی ناشی از فیبروم رحم بسته به شدت علائم، اندازه و محل فیبروم، سن بیمار و تمایل به حفظ باروری انتخاب میشوند، این روش ها به سه دسته اصلی دارویی، مداخلهای غیرجراحی و جراحی تقسیم میشوند:
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
این داروها مانند ایبوپروفن و مفنامیک اسید با مهار تولید پروستاگلاندینها، درد قاعدگی و شدت خونریزی را کاهش میدهند، اثر آنها سریع است، اما تأثیر دائمی بر اندازه فیبروم ندارند و بیشتر برای کنترل علامتی به کار میروند.
ترانکسامیک اسید
دارویی ضد فیبرینولیتیک که با جلوگیری از تجزیه لخته های خون، میزان خونریزی را در قاعدگی کاهش میدهد و مصرف آن فقط در روزهای خونریزی انجام میشود و به کوچک شدن فیبروم کمکی نمیکند، اما برای کاهش منوراژی بسیار مؤثر است.
قرص های ضدبارداری ترکیبی یا پروژستینها
با تنظیم چرخه قاعدگی و کاهش ضخامت آندومتر، خونریزی و درد را کنترل میکنند و همچنین بینظمی قاعدگی را بهبود میدهند، تأثیر آنها وابسته به ادامه مصرف است و فیبروم را کوچک نمیکنند، اما کیفیت زندگی بیمار را بالا میبرند.
IUD حاوی لوونورژسترل
این وسیله داخل رحمی هورمون پروژستین آزاد میکند که باعث کاهش خونریزی تا حد قابل توجهی میشود و اثر طولانی مدت ۳ تا ۵ سال دارد و در موارد فیبروم کوچک یا متوسط مؤثر است، بر اندازه فیبروم تأثیر زیادی ندارد، اما علائم را به خوبی کنترل میکند.
آگونیستها یا آنتاگونیستهای GnRH
با سرکوب موقت ترشح هورمون های تخمدانی، باعث کاهش سطح استروژن و کوچک شدن فیبروم میشوند، معمولا به طور موقت و پیش از جراحی یا در موارد خاص استفاده میشوند و مصرف طولانی عوارض یائسگی موقت ایجاد میکند.
آمبولیزاسیون شریان رحمی
روشی غیرجراحی که طی آن عروق تغذیه کننده فیبروم مسدود میشوند تا فیبروم کوچک و علائم کاهش یابد، امبولیزاسیون فیبروم رحم برای زنان فاقد تمایل به بارداری مناسبتر است و درد پس از عمل و احتمال تأثیر بر باروری از ملاحظات مهم این روش است.
MRI-guided FUS
یک روش غیرتهاجمی که با استفاده از امواج اولتراسوند متمرکز و هدایت MRI، بافت فیبروم را از بین میبرد، مناسب فیبروم های مشخص و قابل دسترس است، بدون برش جراحی انجام میشود، اما دسترسی و هزینه آن محدودیت ایجاد میکند.
هیستروسکوپی جراحی
برای برداشتن فیبروم های ساب موکوزال داخل حفره رحم از طریق واژن و بدون برش شکمی استفاده میشود، باعث بهبود سریع خونریزی و حفظ باروری میشود و این روش برای فیبروم های بزرگ یا با محل پیچیده محدودیت دارد.
میومکتومی
برداشتن فیبروم با حفظ رحم، از طریق لاپاراتومی، لاپاراسکوپی یا رباتیک انجام میشود و برای زنان جوان با تمایل به بارداری انتخاب خوبی است، نیاز به بستری و دوره نقاهت دارد و احتمال عود فیبروم در سالهای بعد وجود دارد.
هیسترکتومی
برداشتن کامل رحم، تنها گزینه قطعی برای حذف فیبروم است و علائم را به طور کامل برطرف میکند، برای زنانی که تمایلی به حفظ باروری ندارند مناسب است، این روش جراحی بزرگ محسوب میشود و نیاز به بهبودی طولانی دارد.
سوالات متداول
فیبروم رحم همیشه باعث خونریزی شدید نمیشود، نوع، اندازه و محل قرارگیری فیبروم تعیین کننده شدت علائم است و برخی فیبرومها بدون علامت یا با خونریزی خفیف هستند.
خطر بسیار نادر است؛ فیبرومها معمولا خوش خیم هستند و به سرطان تبدیل نمیشوند.
در نهایت…
فیبروم رحم یکی از عوامل مهم اختلالات قاعدگی است که باعث خونریزی شدید، درد و بینظمی در چرخه قاعدگی میشود و تشخیص به موقع و تعیین نوع فیبروم نقش مهمی در انتخاب درمان مناسب دارد، با وجود گزینه های متنوع دارویی و جراحی، انتخاب روش درمان باید بر اساس شدت علائم، اندازه و محل فیبروم و تمایل به حفظ باروری صورت گیرد تا کیفیت زندگی بیمار بهبود یابد.