واریکوسل روی باروری و سلامت عمومی مردان تأثیر میگذارد؟ واریکوسل به بزرگ شدن و پیچ خوردگی رگ های داخل کیسه بیضه گفته میشود و اصولا بدون درد بوده اما باعث کاهش کیفیت اسپرم و مشکلات ناباروری میشود، بسیاری از مردان حتی از وجود آن آگاه نیستند تا زمانی که برای مشکلات باروری به پزشک مراجعه کنند، شناخت علائم، روشهای تشخیص و درمان به موقع از عوارض طولانی مدت جلوگیری کرده و سلامت جنسی و تولید مثل را حفظ میکند.
واریکوسل چیست؟
واریکوسل به گشادگی و اتساع سیاهرگ های داخل کیسه بیضه گفته میشود که به دلیل اختلال در عملکرد دریچه های وریدی ایجاد میشود و این مشکل بیشتر در دوران بلوغ شروع میشود و به مرور زمان گسترش مییابد، در این وضعیت، خون به جای اینکه از بیضهها خارج شود، در سیاهرگ ها تجمع مییابد، واریکوسل باعث درد، ناراحتی، کاهش کیفیت تولید اسپرم و در نهایت ناباروری میشود و برای درمان، روش های مختلفی از جمله جراحی وجود دارد که با هدف بهبود عملکرد بیضه ها و افزایش شانس باروری انجام میشود.
علت ایجاد واریکوسل
دلایل ایجاد واریکوسل اغلب به ضعف دریچه های وریدی، برگشت خون، ساختار آناتومیک بیضه، عوامل ژنتیکی و فشار داخل شکم مربوط میشود که هر کدام نقش مهمی در شکلگیری آن دارند و در ادامه بررسی خواهیم کرد:
ضعف دریچه های وریدی
در رگ های بیضه دریچه هایی وجود دارند که جریان خون را به سمت قلب هدایت میکنند و از برگشت خون جلوگیری میکنند، اگر این دریچهها ضعیف یا آسیب دیده باشند، خون به جای حرکت به سمت قلب، به سمت پایین برگشته و در رگها جمع میشود، این تجمع خون باعث تورم و پیچ خوردگی رگها میشود و در نهایت واریکوسل شکل میگیرد، ضعف دریچهها مادرزادی است یا به مرور زمان ایجاد میشود.
برگشت خون و انسداد جریان خون
هر عاملی که جریان طبیعی خون از بیضه به سمت قلب را مختل کند، منجر به واریکوسل میشود، انسداد جزئی یا فشار اضافی روی رگ ها باعث جمع شدن خون و افزایش فشار داخل وریدها میشود و این وضعیت به مرور باعث بزرگ شدن رگها و ایجاد پیچ خوردگی میشود و اغلب بدون درد اولیه است، اما کیفیت اسپرم و عملکرد بیضه را تحت تأثیر قرار میدهد.
ساختار آناتومیک و فشار وریدی
وریدهای سمت چپ بیضه طولانیتر و زاویه ورود آنها به ورید کلیوی متفاوت است، که احتمال برگشت خون و افزایش فشار وریدی را بیشتر میکند و به همین دلیل واریکوسل اغلب در سمت چپ دیده میشود، این تفاوت آناتومیک طبیعی بدن است، اما در برخی افراد باعث ایجاد واریکوسل قابل مشاهده یا تحت بالینی میشود.
عوامل ژنتیکی
ژنتیک نقش مهمی در شکل گیری واریکوسل دارد، افرادی که والدین یا بستگان نزدیکشان سابقه واریکوسل دارند، احتمال ابتلا در آنها بیشتر است و ژنها بر ساختار رگ ها، عملکرد دریچه ها و انعطاف پذیری دیواره وریدها تأثیر میگذارند و زمینه را برای تجمع خون فراهم میکنند.
فشار داخلی شکم و فعالیت شدید
فعالیت های سنگین، بلند کردن وزنه های سنگین یا شرایطی که فشار داخل شکم را افزایش میدهند، جریان خون را به سمت بالا مختل کرد و برگشت خون در وریدهای بیضه را تشدید میکنند و تکرار این فشارها در طول زمان رگها را بزرگ و پیچ خورده میکند و به شکل گیری واریکوسل کمک مینماید.
برای دریافت نوبت درمان و مشاوره با دکتر علی مهدوی با شماره ۰۹۱۰۸۸۸۱۰۵۱ تماس بگیرید.
نشانه های واریکوسل
نشانه های واریکوسل از فردی به فرد دیگر متفاوت است و بسیاری از مردان در مراحل ابتدایی بدون علامت هستند، مهم ترین نشانه ها عبارتاند از:
- احساس سنگینی یا درد خفیف در بیضه که در طول روز یا بعد از فعالیت بدنی افزایش مییابد.
- بزرگی یا تورم رگ های بیضه که رگها به صورت پیچ خورده و قابل لمس یا گاهی قابل مشاهده هستند.
- کوچک شدن بیضه در اثر کاهش جریان خون و اختلال در تغذیه بافت
- مشکلات باروری که شامل کاهش کیفیت و تعداد اسپرم ها است.
- در وضعیت ایستاده فشار وریدها افزایش یافته و علائم بیشتر قابل حس است.
درجه بندی یا گریدهای واریکوسل
واریکوسل بر اساس شدت بزرگ شدن و پیچ خوردگی رگها به چند درجه یا گرید تقسیم میشود، این درجه بندی به پزشک کمک میکند شدت بیماری را تشخیص داده و بهترین روش درمانی را انتخاب کند.
درجه ۱ یا خفیف
در واریکوسل درجه ۱، رگ های بیضه تنها هنگام مانور والسالوا یا فشار شکمی با نفسگیری یا با کمک سونوگرافی داپلر قابل شناسایی هستند و در حالت طبیعی لمس نمیشوند، علائم مشخصی ایجاد نمیکنند و بیمار احساس ناراحتی کمی دارد یا هیچ علامتی ندارد، این نوع واریکوسل به پیگیری منظم نیاز دارد و در صورت عدم بروز مشکلات باروری یا درد، درمان فوری لازم نیست، اما ارزیابی دورهای برای جلوگیری از پیشرفت توصیه میشود.
درجه ۲
در واریکوسل درجه ۲، رگها در حالت ایستاده قابل لمس هستند اما هنوز به وضوح قابل مشاهده نیستند و بیماران احساس سنگینی یا ناراحتی خفیف در بیضهها به ویژه در طول روز یا پس از فعالیت بدنی دارند، این درجه تأثیری جزئی بر کیفیت اسپرم دارد، اما در صورت مشاهده تغییرات در آزمایش اسپرم یا بروز درد، درمان جراحی یا غیرجراحی برای کاهش علائم و حفظ باروری توصیه میشود.
درجه ۳ یا شدید
رگ های واریسی به راحتی قابل مشاهده و لمس هستند، حتی بدون انجام مانور خاص و این حالت با علائمی مانند درد مداوم، احساس کشیدگی، تورم یا کاهش حجم بیضه همراه است، درجه ۳ بیشترین احتمال تأثیر منفی بر کیفیت و تعداد اسپرمها را دارد و درمان های جراحی یا غیرجراحی مانند بستن رگهای واریسی یا امبولیزاسیون توصیه میشود تا جریان خون طبیعی بازگردد و عملکرد بیضه بهبود یابد.
نحوه تشخیص واریکوسل
تشخیص واریکوسل با ترکیبی از معاینه بالینی، تصویربرداری و آزمایش های تخصصی انجام میشود:
معاینه فیزیکی
معاینه بالینی اولین و مهم ترین گام در تشخیص واریکوسل است، پزشک در حالت ایستاده و گاهی با انجام مانور والسالوا یا حفظ نفس و فشار شکم، رگ های بیضه را لمس میکند و رگ های بزرگ و پیچ خورده به صورت قابل لمس یا حتی قابل مشاهده هستند، معاینه به پزشک کمک میکند شدت واریکوسل را تعیین کند و تشخیص اولیه را قبل از انجام آزمایش های تصویربرداری ارائه دهد، این روش ساده و بدون درد است و در اولین مراجعه انجام میشود.
سونوگرافی داپلر رنگی
روشی غیرتهاجمی است که جریان خون و اندازه رگهای بیضه را به طور دقیق نشان میدهد، این روش به ویژه برای تشخیص واریکوسل های خفیف که در معاینه بالینی قابل لمس نیستند، کاربرد دارد، داپلر رنگی همچنین امکان بررسی برگشت خون و شدت جریان وریدی را فراهم میکند و به پزشک کمک میکند شدت بیماری و نیاز به درمان را تعیین کند.
آزمایش های اسپرم شناسی
در مردانی که به دلیل ناباروری مراجعه میکنند، آزمایش اسپرم شناسی اهمیت بالایی دارد و این آزمایش تعداد، حرکت و شکل اسپرمها را بررسی میکند و تأثیر واریکوسل بر کیفیت اسپرم را مشخص میکند، نتایج غیرطبیعی اسپرم شناسی دلیل اصلی مراجعه مردان با واریکوسل است و به تصمیم گیری برای درمان جراحی یا غیرجراحی کمک میکند.
معاینات تکمیلی
در مواردی که تشخیص با روش های اولیه قطعی نیست یا بیمار علائم غیرمعمول دارد، پزشک از تصویربرداری های پیشرفته مانند سیتی اسکن یا MRI استفاده میکند، این روش ها جزئیات دقیق تری از رگها و ساختارهای اطراف بیضه ارائه میدهند و کمک میکنند تا علت واریکوسل یا مشکلات همراه، مانند انسداد وریدی یا ضایعات دیگر، شناسایی شود.
آیا واریکوسل درمان دارد؟
روش درمان واریکوسل به شدت بیماری، علائم بیمار و تأثیر آن بر باروری بستگی دارد، در موارد خفیف و بدون علامت، تنها پیگیری منظم و رعایت سبک زندگی مناسب کافی است و در صورت درد، کاهش کیفیت اسپرم یا مشکلات باروری، درمان های مؤثر شامل جراحی واریکوسل و روش های غیرجراحی مانند امبولیزاسیون وریدی هستند.
جراحی شامل بستن رگ های واریسی برای هدایت جریان خون به رگ های سالم است و باعث کاهش درد و بهبود کیفیت اسپرم میشود، روش غیرجراحی یا امبولیزاسیون واریکوسل با ورود کاتتر و مسدود کردن رگ های واریسی، جایگزینی کم تهاجمی است و انتخاب روش درمانی مناسب با توجه به شرایط بیمار توسط متخصص انجام میشود و پیگیری بعد از درمان برای ارزیابی بهبود باروری و کاهش علائم ضروری است.
روش های پیشگیری از بروز واریکوسل
پیشگیری کامل از واریکوسل همیشه ممکن نیست، زیرا عوامل ژنتیکی و آناتومیک نقش مهمی دارند، اما رعایت چند نکته ریسک بروز یا تشدید آن را کاهش میدهد:
- بلند کردن وزنه های سنگین یا فعالیت هایی که فشار داخل شکم را افزایش میدهند، برگشت خون وریدی را تشدید میکند و محدود کردن فشارهای شدید و تمرینات سنگین مفید است.
- چاقی و فشار داخل شکم زیاد، جریان خون وریدی را تحت تأثیر قرار میدهد و احتمال واریکوسل را افزایش میدهد.
- ایستادن طولانی فشار روی وریدهای بیضه را افزایش میدهد و در صورت نیاز به ایستادن طولانی، حرکات کششی و تغییر وضعیت توصیه میشود.
- کنترل فشار خون، مصرف کم نمک و پرهیز از عوامل خطرزای قلبی و عروقی به حفظ جریان خون سالم کمک میکند.
- بررسی منظم سلامت بیضهها و معاینات دورهای واریکوسل خفیف را زودتر شناسایی کرده و از پیشرفت آن جلوگیری میکند.
سوالات متداول
بله، واریکوسل با افزایش دمای بیضه و کاهش جریان خون، کیفیت و تعداد اسپرمها را کاهش میدهد و در نتیجه باعث ناباروری مردان میشود.
خیر، حدود ۱۵–۲۰٪ مردان بالغ واریکوسل دارند، اما همه افراد علائم یا مشکلات باروری را تجربه نمیکنند.
در نهایت…
واریکوسل یکی از شایع ترین مشکلات وریدی بیضه است که اغلب بدون علامت است اما باعث کاهش کیفیت اسپرم و ناباروری میشود و تشخیص به موقع از طریق معاینه بالینی و تصویربرداری، همراه با رعایت سبک زندگی سالم و درمان مناسب علائم را کاهش داده و سلامت باروری مردان را حفظ میکند و پیگیری منظم پزشکی نقش مهمی در پیشگیری از عوارض طولانی مدت دارد.