آدنومیوز یکی از بیماری های شایع اما کمتر شناخته شده رحم است که زندگی بسیاری از زنان را تحت تأثیر قرار میدهد و در این عارضه، بافت داخلی رحم به طور غیرطبیعی به دیواره عضلانی رحم نفوذ میکند و منجر به درد شدید قاعدگی، خونریزی های غیرطبیعی و حتی مشکلات باروری میشود، بسیاری از زنان سال ها بدون آگاهی از علت اصلی علائم خود، با این بیماری دست و پنجه نرم میکنند، اما سؤال مهم اینجاست چگونه میتوان آدنومیوز را تشخیص داد و آیا درمان های مؤثری برای کاهش درد وجود دارد؟
آدنومیوز چیست؟
آدنومیوز یک بیماری رحمی است که در آن بافت داخلی رحم به طور غیرطبیعی به داخل لایه عضلانی رحم نفوذ میکند و این وضعیت باعث ضخیم شدن دیواره رحم، التهاب و حساسیت میشود و معمولا با علائمی مانند درد شدید دوران قاعدگی، خونریزی های سنگین یا طولانی مدت و حتی ناباروری همراه است، آدنومیوز بیشتر در زنان میانسال یا کسانی که زایمان داشتهاند دیده میشود، اما در هر سنی ممکن است رخ دهد.
علائم شایع آدنومیوز
علائم آدنومیوز در هر فرد متفاوت است و شدت آن از خفیف تا شدید متغیر است، شایع ترین نشانهها عبارتاند از:
- درد شدید قاعدگی، دردی که با گذر زمان شدیدتر میشود.
- خونریزی های سنگین یا طولانی مدت وگاهی همراه با لخته های خونی.
- لکه بینی یا خونریزی بین دورهها.
- درد لگن یا فشار در ناحیه تحتانی شکم، حتی خارج از دوران قاعدگی.
- رابطه جنسی دردناک
- احساس خستگی و ضعف ناشی از کم خونی.
علل و عوامل خطر آدنومیوز
علت دقیق آدنومیوز هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما پژوهش ها نشان میدهد ترکیبی از عوامل هورمونی، ژنتیکی و ساختاری در بروز آن نقش دارند، مهم ترین علل و عوامل خطر شامل موارد زیر است:
تغییرات هورمونی
هورمون هایی مانند استروژن و پروژسترون نقش کلیدی در رشد و عملکرد رحم دارند، افزایش یا عدم تعادل این هورمون ها باعث تحریک غیرطبیعی بافت آندومتر و نفوذ آن به عضله رحم میشود، به همین دلیل آدنومیوز اغلب در زنان سنین باروری و پیش از یائسگی بیشتر دیده میشود.
زایمان های متعدد
دوران بارداری و زایمان فشار و تغییرات زیادی بر دیواره رحم وارد میکند، این فشارها و آسیب های احتمالی در حین زایمان باعث ایجاد شکاف های ریز در لایه عضلانی رحم میشود که به آندومتر اجازه نفوذ میدهد و زنان با سابقه چندین زایمان بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند.
جراحی های رحمی
اقداماتی مانند سزارین، کورتاژ یا برداشتن پولیپ دیواره رحم را دچار آسیب یا تغییرات ساختاری میکند و این آسیبها مسیر مناسبی برای ورود سلول های آندومتر به لایه عضلانی رحم ایجاد میکنند، به همین دلیل سابقه جراحی رحمی از عوامل شناخته شده خطر آدنومیوز است.
سن
احتمال ابتلا به آدنومیوز در زنان میانسال بیشتر است، زیرا در این سنین تعداد دفعات قاعدگی، بارداری یا حتی جراحی های رحمی بیشتر بوده و تغییرات هورمونی برجستهتر میشود، این شرایط محیط مناسبی برای رشد و نفوذ غیرطبیعی بافت آندومتر به دیواره رحم فراهم میکند.
عوامل ژنتیکی یا التهابی
برخی زنان به دلیل زمینه ژنتیکی یا بیماری های التهابی رحمی بیشتر مستعد آدنومیوز هستند و التهاب مزمن در رحم دیواره عضلانی را ضعیف کرده و راه را برای نفوذ بافت آندومتر باز میکند، مطالعات نشان دادهاند که ژنتیک نیز در بروز این بیماری دخیل است.
روش های تشخیص آدنومیوز
تشخیص آدنومیوز به دلیل شباهت علائم آن با بیماری هایی مانند فیبروم رحمی یا اندومتریوز دشوار است و پزشک برای شناسایی دقیق این بیماری از ترکیب چند روش استفاده میکند:
- پزشک با لمس رحم بزرگی، حساسیت یا تغییر شکل آن را بررسی میکند، در آدنومیوز رحم معمولا نرمتر و حجیمتر از حالت طبیعی لمس میشود.
- سونوگرافی ترانسواژینال که با استفاده از امواج صوتی، ضخامت دیواره رحم و تغییرات غیرطبیعی را بررسی میکند و این روش اولین قدم تصویربرداری برای تشخیص آدنومیوز است.
- MRI رحم دقیق ترین روش تصویربرداری است که امکان مشاهده جزئیات دیواره رحم و افتراق آدنومیوز از فیبروم رحمی را فراهم میکند.
- بیوپسی رحم به طور معمول کمتر استفاده میشود، زیرا نفوذ آندومتر به عمق رحم نمونه برداری را دشوار میکند و تنها در موارد خاص کاربرد دارد.
- بررسی علائم بالینی که شرح حال بیمار شامل دردهای شدید قاعدگی، خونریزیه ای غیرطبیعی و سابقه زایمان یا جراحی به پزشک در تشخیص کمک میکند.
روش های درمانی آدنومیوز
روش های درمانی آدنومیوز با توجه به شدت علائم، سن بیمار و تمایل به بارداری انتخاب میشوند، این درمان ها به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
درمان دارویی
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن به کاهش درد کمک میکنند و درمان های هورمونی از جمله قرص های جلوگیری از بارداری، آی یو دی هورمونی و آگونیست های GnRH با مهار هورمون های زنانه، خونریزی و رشد بافت آدنومیوز را کنترل کرده و علائم را کاهش میدهند.
روش های جراحی
در موارد خفیف تا متوسط، جراحی های محدود برای برداشتن بافت درگیر یا ابلیشن اندومتر انجام میشود و در شرایط شدید و مقاوم به درمان، هیسترکتومی تنها راه قطعی درمان است و این روش بیشتر برای زنانی توصیه میشود که دیگر قصد بارداری ندارند.
آمبولیزاسیون شریان رحمی
در روش آمبولیزاسیون، جریان خون رسان به بخش های درگیر رحم مسدود میشود تا بافت آدنومیوز کوچکتر و علائم کاهش یابد و این درمان کمتر تهاجمی است و برای زنانی که نمیخواهند جراحی بزرگ انجام دهند، گزینه مناسبی محسوب میشود.
تغییر سبک زندگی
استفاده از کمپرس گرم روی شکم، فعالیت های ورزشی منظم، رعایت رژیم غذایی سالم و کنترل استرس شدت درد و خونریزی را کاهش میدهد و این روشهای درمان قطعی نیستند، اما در کنار سایر درمانها به بهبود کیفیت زندگی بیمار کمک میکنند.
چه تفاوتی بین آدنومیوز و فیبروم وجود دارد؟
آدنومیوز و فیبروم هر دو بیماری های شایع رحم هستند، اما تفاوت های مهمی دارند:
در آدنومیوز بافت داخلی رحم به لایه عضلانی رحم نفوذ میکند و معمولا باعث درد شدید قاعدگی و خونریزی های سنگین میشود، رحم اغلب بزرگ و نرم است و علائم در طول زمان تشدید میشوند ولی فیبروم رحم توده های خوش خیم عضلانی هستند که در دیواره رحم رشد میکنند و اغلب دردناک نیستند، ولی میتوانند باعث فشار لگنی، خونریزی های نامنظم و گاهی ناباروری شوند، فیبروم به صورت توده های مشخص و سفت لمس میشود.
بهطور خلاصه، آدنومیوز نفوذ بافتی و پراکنده دارد، اما فیبروم تودهای و محدود است و این تفاوت در تشخیص و روش درمان تأثیرگذار است.
سوالات متداول
آدنومیوز با ایجاد التهاب و تغییرات ساختاری در رحم، احتمال لانه گزینی جنین و باروری را کاهش میدهد، اما همیشه منجر به ناباروری نمیشود.
پیشگیری قطعی از آدنومیوز ممکن نیست، اما کاهش جراحی های رحمی، کنترل هورمون ها و سبک زندگی سالم میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد.
در نهایت…
آدنومیوز بیماری شایعی است که با نفوذ بافت داخلی رحم به عضله آن، باعث درد شدید قاعدگی، خونریزی های غیرطبیعی و گاهی ناباروری میشود، تشخیص زودهنگام با معاینه، سونوگرافی و MRI اهمیت زیادی دارد و درمانها شامل داروهای هورمونی، جراحی، آمبولیزاسیون و تغییر سبک زندگی است.