ترومبوآمبولی شریانی زمانی رخ میدهد که لخته خون از نقطهای در بدن جدا شده و از طریق جریان خون به رگهای شریانی منتقل شود. این لخته احتمال دارد در یک شریان مهم، مانند شریانهای قلب، مغز یا اندامهای دیگر گیر کرده و جریان خون را مسدود کند که در نتیجه مشکلات جدی مانند سکته قلبی، سکته مغزی یا آسیب به اندامها را به همراه خواهد داشت، بنابراین یک اختلال جدی محسوب شده و تشخیص و درمان برای پیشگیری از بروز این عوارض بسیار ضروری است.
آمبولی شریانی چیست؟
بنا به گفته دکتر علی مهدوی بیماری ترومبو آمبولی شریانی عبارت است از تشکیل لخته خونی در یک شریان (ترومبوز) که ممکن است به اعضای دور دست رفته و شریان های بزرگ یا کوچک را در هر نقطه از بدن، به ویژه شریان های گردن یا شریان هایی که به مغز، روده ، اندام های فوقانی یا کلیه می روند، درگیر کند. بسته به مكان استقرار آمبولی شریانی ، موارد زیر رخ میدهند :
- روده: درد شكمی، تهوع، استفراغ و شوك.
- مغز: كوری موقت، مشكل در تكلم، فلج نسبی، كاهش شنوایی، سردرد و گیجی.
- اندامها: درد در اندام فوقانی یا ساق بعد از ورزش (با استراحت فروكش میكند)؛ ضعف، كرختی، سوزن سوزن شدن و احساس سوزش؛ ضعف یا فقدان نبض بعد از محل انسداد جریان خون.
این علام با استراحت فروكش میكنند. در صورتی که ترومبوز آمبولی شریانی به صورت حاد در شریان های اصلی عروق دست و پا رخ دهد، احتمال خطر ایسکمی و گانگرن اندام و متعاقب آن از دست رفتن عملکرد اندام و یا نقص عضو وجود دارد.
علل بروز آمبولی شریانی
در صورتی که لختهها در هر بیماری که به پوشش یکنواخت قلب یا رگ خونی آسیب میزند مانند آترواسکلروز (تصلب شرایین)، آسیب به یک رگ خونی در اثر سانحه یا جراحی، بیماری دریچهای قلب، حمله گرما، فیبریلاسیون دهلیزی (نوعی ضربان نامنظم قلب)، تشکیل شوند، با رشد لخته، قسمتهای کوچک یا بزرگی از آن کنده شده و با جریان خون به مغز، شکم، اندامها یا سایر قسمتها منتقل میشوند و در نهایت ترومبو آمبولی شریانی رخ می دهد. در ادامه بیماری هایی که منجر به بروز این عارضه می شوند را توضیح خواهیم داد:
آترواسکلروز (تصلب شرایین)
تجمع چربی و سایر مواد در دیواره رگها که باعث تنگی و سختی رگها شده و منجر به تشکیل لخته می شود.
آسیب به رگ خونی
ضربه به رگها در اثرجراحات، سانحه یا جراحیها به تشکیل لخته خون منجر می شود.
بیماریهای دریچهای قلب
اختلالات در عملکرد دریچههای قلب نیز به تشکیل لخته در قلب و حرکت آن به سمت رگهای دیگر بدن منجرمی شود.
فیبریلاسیون دهلیزی
ضربان نامنظم قلب که باعث تجمع خون و تشکیل لخته در دهلیزهای قلب می شود.
گرمای شدید
آسیب به رگها و خونریزی در اثر گرمای شدید نیز موجب تشکیل لخته خون می شود.
عوامل تشدید کننده آمبولی شریانی
عومال تشدید گننده آمبولی شریانی شامل سن بالای 60 سال، سیگار کشیدن، فشار خون بالا، دیابت شیرین و سابقه حملات ایسکمیک گذرا هستند. عواقب این بیماری بستگی به اعضای آسیب دیده، اندازه رگ خونی آسیب دیده و اندازه آمبولی دارد، لختههای موجود در اندامها میتوانند با جراحی برداشته شده و علائم تسکین یابند. اما لختههایی که به مغز، کلیهها و رودهها منتقل میشوند، احتمال دارد قبل از امکان برداشت، باعث مرگ یا ناتوانی دائمی شوند.
نحوه تشخیص ترومبوآمبولی شریانی
آزمونهای تشخیصی بیماری آمبولی شریانی اکثرا شامل آرتریوگرافی (رادیوگرافی خونی پس از تزریق ماده حاجب) است. اما روش های تشخیص را در ادامه به طور کامل بررسی خواهیم کرد.
تصویربرداری با سونوگرافی داپلر
این روش به پزشک کمک میکند تا جریان خون و وجود لخته ها را بررسی کند که به ویژه برای تشخیص ترومبوآمبولی شریانی در اندامها مفید است.
اسکن آنژیوگرافی
یکی از دقیق ترین روشهای تصویربرداری آنژیوگرافی شریانی است که به منظور شناسایی انسداد شریانی و لختههای خون در رگهای بدن استفاده میشود.
سی تی اسکن
در صورتی که ترومبوآمبولی به مغز، ریهها یا اندامهای دیگر رسیده باشد، سیتیاسکن اطلاعات دقیقی در مورد محل و اندازه آمبولی فراهم می کند.
امآرآی
در برخی موارد، امآرآی برای بررسی دقیق تر مغز و شریانهای بزرگ استفاده میشود تا محل ترومبوز شریانی شناسایی شود.
آزمایشهای خون
برای شناسایی علائم ترومبوز و احتمال تشکیل لختههای خون، پزشک آزمایشهایی مانند میزان D-dimer را تجویز می کند.
آنژیوگرافی ریهها
در صورتی که لخته به ریهها برسد، آنژیوگرافی ریه میتواند آمبولی ریه را شناسایی کند.
روش های درمان آمبولی شریانی
تشخیص و درمان زودهنگام این بیماری ضروری است. روش های درمان عبارتند از:
جراحی
درمان زودهنگام، ضروری و معمولاً نیازمند جراحی (آمبولكتومی) است. جراحی برای ترمیم یا جایگزینی عروق خونی آسیب دیده یا برای برداشتن یك لخته به وسیله بالن یا بایپس عروقی انجام می شود.
دارودرمانی
روش های دارویی شامل ضد انعقادها برای رقیق كردن خون و كاهش احتمال ایجاد بیماری آمبولی شریانی و گشادكنندههای عروقی برای اتساع عروق خونی است.
آمبلکتومی
علاوه بر درمان های جراحی که به صورت کلاسیک برای درمان ترومبوزهای شریانی حاد استفاده می شود، با پیشرفت تکنولوژی امکان درمان های مداخله ای کم تهاجمی از قبیل آمبلکتومی از طریق آنژیوگرافی نیز میسر شده است.
نمونه
بیماری که به این روش توسط دکتر علی مهدوی تحت درمان قرار گرفت آقای60 ساله ای بود که از ابتدای صبح روز مراجعه و بدون هیچ سابقه قبلی دچار درد شدید در اندام فوقانی چپ و متعاقب آن سرد شدن و رنگ پریدگی اندام شد. وی پس از مراجعه به اورژانس تحت سونوگرافی قرار گرفت و در سونوگرافی ترومبوز وسیع در میانه شریان اصلی دست چپ دیده شد. در این بیماران، در صورتی که درمان در کمتر از 6 ساعت صورت نگیرد ممکن است منجر به نکروزبافت و حتی قطع عضو شود.
برای بیمار فوق پس از مراجعه به اورژانس در کمتر از 3 ساعت تشخیص ترومبوز گذاشته شد و بلافاصله به آنژیوگرافی منتقل شد. سپس آمبلکتومی از طریق آنژیوگرافی صورت گرفت، لخته به طور کامل از شریان خارج گردید و بیمار با حال عمومی خوب به بخش منتقل گردید. با توجه به سرعت عمل در تشخیص و درمان، بیمار از خطر قطع عضو نجات یافت.
سوالات متداول
برای پیشگیری از ترومبوآمبولی شریانی باید عوامل خطر مانند فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا و سیگار کشیدن کنترل شوند. همچنین، مصرف داروهای ضد لختگی در بیماران پرخطر کمککننده است.
بله، درمان به موقع میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کرده و باعث بهبودی بیمار می شود.
در نهایت…
ترومبوآمبولی شریانی یک وضعیت خطرناک است که به علت جدا شدن لخته خون و مسدود کردن شریانها ایجاد میشود. این اختلال مشکلات جدی مانند سکته مغزی، سکته قلبی یا آسیب به اندامها را به همراه دارد. تشخیص سریع و درمان مؤثر اهمیت زیادی دارد. کنترل عوامل خطر مانند فشار خون بالا، دیابت و سیگار کشیدن از بروز این بیماری جلوگیری می کند.