واریس فقط چند رگ برجسته و آبی رنگ روی پا نیست؛ هشداری از اختلال در گردش خون است که آرام و بیصدا پیشرفت میکند، تا به حال احساس سنگینی پا، درد بعد از ایستادن طولانی یا ورم عصرگاهی را تجربه کردهاید و از خودتان پرسیدهاید طبیعی است یا نشانه واریس؟ آیا واریس فقط یک مشکل ظاهری است یا به عوارض جدی تری منجر میشود؟ نکته مهم اینجاست که تشخیص و درمان به موقع، مسیر بیماری را کاملا تغییر میدهد، اما واریس دقیقا چگونه ایجاد میشود، چه کسانی بیشتر در معرض آن هستند و چه زمانی باید اقدام کرد؟ پاسخ این سؤالها به شما در تشخیص زودهنگام کمک خواهد کرد.
واریس چیست؟
واریس به گشاد و پیچ خورده شدن غیرطبیعی سیاهرگها گفته میشود که بیشتر در پاها دیده میشود و این مشکل زمانی ایجاد میشود که دریچه های داخل وریدها به درستی عمل نکنند و خون به جای حرکت رو به قلب، در رگ ها تجمع پیدا کند، نتیجه این اختلال، برجسته شدن رگها، تغییر رنگ آنها و بروز علائمی مانند درد، احساس سنگینی، سوزش، خستگی پا و گاهی ورم است، واریس خفیف و صرفا ظاهری است یا در صورت پیشرفت به عوارضی مانند التهاب، لخته شدن خون و زخم های پوستی منجر میشود، تشخیص زودهنگام نقش مهمی در کنترل و درمان مؤثر این بیماری دارد.
علل شایع ابتلا به واریس
علل شایع ابتلا به واریس به عواملی مرتبط است که فشار روی سیاهرگ ها را افزایش میدهند یا عملکرد دریچه های وریدی را مختل میکنند:
ژنتیک و سابقه خانوادگی
یکی از اصلی ترین عوامل ابتلا به واریس، زمینه ژنتیکی است، اگر پدر، مادر یا سایر اعضای نزدیک خانواده دچار واریس بوده باشند، احتمال بروز آن در شما به طور قابل توجهی افزایش مییابد، در این افراد، ساختار دیواره رگ ها یا عملکرد دریچه های وریدی به صورت ارثی ضعیفتر است و این ضعف باعث میشود خون به درستی به سمت قلب بازنگردد و در رگها تجمع پیدا کند، حتی با سبک زندگی سالم هم این افراد باید بیشتر مراقب پاهای خود باشند.
ایستادن یا نشستن طولانی مدت
مشاغلی که نیاز به ایستادن یا نشستن طولانی دارند، مثل معلمی، آرایشگری یا کارهای اداری، خطر واریس را افزایش میدهند، در این شرایط، عضلات پا که نقش پمپ خون را دارند کمتر فعال میشوند و گردش خون کند میشود، تجمع خون در سیاهرگها به مرور باعث افزایش فشار، گشاد شدن رگها و از کار افتادن دریچهها میشود و نداشتن تحرک منظم در طول روز، این روند را تشدید میکند.
بارداری
در دوران بارداری، حجم خون بدن افزایش مییابد و رحم در حال رشد به وریدهای لگن و پا فشار وارد میکند، این فشار، بازگشت خون به قلب را دشوارتر کرده و زمینه ایجاد واریس را فراهم میکند و همچنین تغییرات هورمونی باعث شل شدن دیواره رگها میشود، هرچند واریس بارداری در برخی زنان بعد از زایمان کاهش مییابد، اما در بعضی موارد باقی مانده و نیاز به درمان دارد.
اضافه وزن و چاقی
وزن بالا فشار زیادی به سیاهرگ های پا وارد میکند و عملکرد طبیعی گردش خون را مختل میسازد، در افراد چاق، رگها باید نیروی بیشتری برای بازگرداندن خون به قلب تحمل کنند و این موضوع به مرور باعث گشاد شدن و نارسایی دریچهها میشود و علاوه بر این، چاقی با کم تحرکی همراه است که خود عامل مهمی در بروز واریس محسوب میشود.
افزایش سن
با بالا رفتن سن، دیواره رگها خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهند و دریچه های وریدی ضعیفتر میشوند و این تغییرات طبیعی باعث میشود خون راحتتر به عقب برگردد و در رگها تجمع پیدا کند، به همین دلیل، واریس بیشتر در میانسالی و سالمندی دیده میشود و اگر مراقبت های پیشگیرانه انجام نشود، شدت علائم با گذشت زمان افزایش مییابد.
تغییرات هورمونی
هورمون هایی مانند استروژن و پروژسترون روی دیواره رگها تأثیر میگذارند و باعث شل شدن آنها میشوند و به همین دلیل، واریس در زنان شایعتر است و در دوران بلوغ، بارداری یا مصرف قرص های هورمونی بیشتر دیده میشود، این تغییرات هورمونی اگر با عوامل دیگری مثل ژنتیک یا کم تحرکی همراه شوند، احتمال ابتلا به واریس را چند برابر میکنند.
انواع واریس
واریس تنها یک شکل مشخص ندارد و بسته به نوع رگ های درگیر و شدت اختلال در گردش خون، به انواع مختلفی تقسیم میشود و شناخت انواع واریس کمک میکند علائم را بهتر تشخیص دهیم و بدانیم هر نوع تا چه اندازه نیاز به پیگیری و درمان دارد، چون همه واریس ها فقط یک مشکل ظاهری ساده نیستند:
واریس سطحی
این نوع شایع ترین شکل واریس است و در رگ های نزدیک به سطح پوست ایجاد میشود، رگها به صورت برجسته، پیچ خورده و به رنگ آبی یا بنفش دیده میشوند و اغلب روی ساق و پشت پا ظاهر میشوند، واریس سطحی با علائمی مانند درد، سنگینی، سوزش و خستگی پا همراه است، اگرچه در بسیاری از موارد خطر جدی ندارد، اما در صورت پیشرفت باعث التهاب، تغییر رنگ پوست یا خونریزی سطحی میشود.
واریس عمقی
در سیاهرگ های عمقی پا رخ میدهد و به دلیل عمق رگ ها، با چشم دیده نمیشود، این نوع واریس با علائمی مانند ورم شدید پا، درد مداوم و احساس گرما همراه است و اهمیت واریس عمقی به این دلیل است که با لخته شدن خون اشتباه گرفته میشود یا خطر آن را افزایش میدهد و تشخیص آن با سونوگرافی داپلر انجام میشود.
واریس شبکهای
واریس شبکهای به رگ های نازکتر و نسبتا سطحی گفته میشود که به شکل خطوط آبی یا سبز زیر پوست دیده میشوند و این نوع واریس اغلب درد زیادی ایجاد نمیکند، اما از نظر ظاهری برای بسیاری از افراد آزاردهنده است، واریس رتیکولار مقدمهای برای بروز واریس های بزرگتر بوده و در صورت بیتوجهی، به تدریج پیشرفت میکند.
رگ های عنکبوتی
این نوع واریس به صورت رگ های بسیار نازک قرمز، بنفش یا آبی ظاهر میشود که شبیه تار عنکبوت یا شاخه های درخت هستند و روی ران، ساق پا یا صورت دیده میشوند، رگ های عنکبوتی بیشتر یک مشکل زیبایی محسوب میشوند، اما در برخی افراد با سوزش، خارش یا احساس گرما همراه است و درمان آنها اغلب سادهتر از واریس های بزرگ است.
برای دریافت نوبت از دکتر علی مهدوی با شماره ۰۹۱۰۸۸۸۱۰۵۱ تماس بگیرید.
نشانه های واریس
علائم واریس به تدریج ظاهر میشوند و در ابتدا خفیف و نادیده گرفته میشوند، شناخت این علائم کمک میکند بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود و از پیشرفت آن و بروز عوارض جدیتر جلوگیری شود:
- رگها به شکل برجسته، پیچ دار و اغلب به رنگ آبی یا بنفش روی پا دیده میشوند و این علامت اولین نشانه واریس است و با گذشت زمان واضحتر و گستردهتر میشود.
- بسیاری از افراد دچار واریس احساس سنگینی، کوفتگی یا خستگی در پاها دارند که بعد از ایستادن یا نشستن طولانی تشدید میشود و با بالا گذاشتن پاها کاهش مییابد.
- درد واریس به صورت تیر کشیدن، سوزش یا درد مبهم بروز میکند و این درد اغلب در پایان روز یا بعد از فعالیت طولانی بیشتر احساس میشود.
- تورم پا، به ویژه در ناحیه مچ و ساق، از علائم شایع واریس است که عصرها شدیدتر میشود و نشان دهنده اختلال در بازگشت خون است.
- گرفتگی عضلات پا، به خصوص در شب و احساس ضربان یا تپش در رگها از نشانه هایی است که در برخی بیماران دیده میشود.
- در مراحل پیشرفته، پوست اطراف رگ های واریسی تیره، خشک یا دچار خارش میشود و در موارد شدید زخم های پوستی ایجاد میگردد.
روش های تشخیص واریس
روش های تشخیص واریس به پزشک کمک میکند تا شدت بیماری، نوع رگ های درگیر و بهترین راه درمان را مشخص کند و تشخیص با معاینه ساده آغاز میشود، اما در موارد پیشرفته یا مشکوک، از بررسی های دقیقتری استفاده میشود:
معاینه بالینی
معاینه بالینی اولین و ساده ترین روش تشخیص واریس است، پزشک با مشاهده پاها در حالت ایستاده، به برجستگی، پیچ خوردگی و رنگ رگها توجه میکند و ورم، تغییرات پوستی، زخم های سطحی و حساسیت نواحی مختلف پا بررسی میشوند، این معاینه همراه با لمس رگها برای ارزیابی سفتی و تورم انجام میشود و نشان میدهد که کدام رگها دچار اختلال عملکردی شدهاند و با معاینه دقیق، پزشک شدت و مرحله واریس را تخمین میزند.
شرح حال و بررسی علائم
پزشک با گرفتن شرح حال کامل، اطلاعات مهمی درباره نوع واریس به دست میآورد و پرسش درباره مدت بروز علائم، زمان تشدید درد یا سنگینی پا، سابقه بارداری، مشاغل پرتحرک یا کمتحرک و سابقه خانوادگی اهمیت زیادی دارد و این اطلاعات به پزشک کمک میکند تشخیص دقیقتر بدهد، نوع واریس را دستهبندی کند و روش درمان مناسب را انتخاب کند، شرح حال دقیق، پایه تصمیمگیری برای بررسی های تصویربرداری است.
سونوگرافی داپلر
یکی از مهم ترین روش های تشخیص واریس است که جریان خون در وریدها و عملکرد دریچههای وریدی را بررسی میکند و این روش غیرتهاجمی و بدون درد است و واریسهای سطحی و عمقی، برگشت خون و وجود لخته خون را نشان میدهد، نتایج سونوگرافی به پزشک کمک میکند تا شدت بیماری، محل دقیق وریدهای آسیب دیده و بهترین روش درمان، از جمله جراحی یا روش های غیرجراحی، را تعیین کند.
تست های تکمیلی تصویربرداری
در موارد پیچیده یا واریس شدید که احتمال اختلال در وریدهای عمقی وجود دارد، پزشک آزمایش های تصویربرداری تکمیلی مانند فلبوگرافی یا MRI وریدی را توصیه میکند و این روشها اطلاعات دقیقتری درباره وضعیت رگها، مسیر جریان خون و مشکلات احتمالی ارائه میدهند، تست های تکمیلی زمانی انجام میشوند که معاینه بالینی و سونوگرافی داپلر نتایج کافی برای برنامه ریزی درمان ارائه ندهند.
برای دریافت مشاوره از دکتر علی مهدوی فرم زیر را پر کرده در اسرع وقت با شما تماس خواهیم گرفت.
عوارض واریس
واریس اگرچه در بسیاری از موارد تنها مشکل ظاهری ایجاد میکند، اما در صورت پیشرفت به عوارض جدی تری منجر میشود که سلامت پاها را تحت تأثیر قرار میدهد.
- واریس پیشرفته باعث درد مداوم، احساس سنگینی و خستگی پا میشود و فعالیت های روزمره را محدود میکند.
- تجمع خون در رگها منجر به ورم مچ و ساق پا و گاهی التهاب ناحیه اطراف رگها میشود که باعث حساسیت و قرمزی پوست میگردد.
- در مراحل شدید، پوست اطراف واریس تیره، خشک و خارش دار میشود و زخم های مزمن ایجاد میشود که درمان آن زمانبر و دشوار است.
- رگ های واریسی برجسته و ضعیف با ضربه یا خارش خونریزی میکنند که گاهی شدید و نگران کننده است.
- ایجاد لخته در وریدهای سطحی باعث درد، قرمزی و تورم محل رگ میشود و اگر پیشرفت کند، خطر لخته شدن در رگهای عمقی را افزایش میدهد.
- در برخی موارد واریس با اختلال جریان خون در وریدهای عمقی همراه میشود و خطر لخته شدن خون را افزایش میدهد که نیاز به درمان فوری دارد.
راهکارهای پیشگیری از واریس
پیشگیری از واریس به ویژه در افرادی که زمینه ژنتیکی یا عوامل خطر دیگری دارند، اهمیت زیادی دارد و رعایت سبک زندگی سالم و مراقبت های ساده خطر بروز یا پیشرفت واریس را کاهش میدهد:
تحرک و ورزش منظم
ورزش منظم مانند پیاده روی، دوچرخه سواری، شنا یا تمرینات کششی باعث تقویت عضلات ساق پا و تحریک پمپ وریدی میشود، این امر جریان خون به سمت قلب را تسهیل کرده و از تجمع خون در رگها جلوگیری میکند و ورزش منظم همچنین به حفظ وزن مناسب و سلامت عمومی بدن کمک میکند و ریسک ابتلا به واریس یا پیشرفت آن را کاهش میدهد و حتی حرکات ساده پا در طول روز برای افرادی که زیاد مینشینند مؤثر است.
اجتناب از ایستادن یا نشستن طولانی
ایستادن یا نشستن طولانی باعث کاهش جریان خون در پاها و افزایش فشار روی وریدها میشود و برای پیشگیری، بهتر است هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پاها را حرکت داده یا چند دقیقه راه بروید، بالا گذاشتن پاها در زمان استراحت نیز بازگشت خون را بهبود میبخشد و تغییر موقعیت مرتب بدن و انجام تمرینات ساده پا از تجمع خون در رگها جلوگیری کرده و خطر واریس را کاهش میدهد.
کنترل وزن و رژیم غذایی سالم
اضافه وزن فشار مضاعفی به رگ های پا وارد میکند و خطر واریس را افزایش میدهد، رعایت رژیم غذایی متعادل با مصرف کافی میوه، سبزیجات و کاهش نمک و غذاهای پرچرب به حفظ وزن مناسب و کاهش تورم کمک میکند و کاهش وزن اضافی فشار روی سیاهرگها را کم میکند و عملکرد دریچههای وریدی را بهبود میبخشد، بنابراین یکی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری محسوب میشود.
استفاده از جوراب واریس
جوراب های طبی با فشار کنترل شده به رگهای پا کمک میکنند تا خون راحتتر به سمت قلب بازگردد و از تجمع آن در رگها جلوگیری شود، این جورابها مخصوص افرادی است که زمینه ژنتیکی واریس دارند یا مدت طولانی میایستند یا مینشینند و استفاده منظم از جوراب واریس، به ویژه در ساعات طولانی ایستادن، علائم خستگی، سنگینی و ورم پا را کاهش میدهد و از پیشرفت واریس جلوگیری میکند.
اجتناب از پوشیدن لباس های تنگ
لباس ها و کفش های بسیار تنگ جریان خون در پاها و ناحیه کمر را محدود میکنند و فشار روی وریدها را افزایش میدهند و پوشیدن لباس راحت و مناسب به ویژه در اطراف کمر، ران و ساق پا باعث بهبود گردش خون میشود، این اقدام ساده در طولانی مدت از ایجاد واریس یا تشدید آن جلوگیری کرده و به سلامت رگها کمک میکند.
مراقبت های هورمونی و پزشکی
زنانی که از داروهای هورمونی مانند قرص های ضدبارداری استفاده میکنند یا در دوران بارداری هستند، بیشتر در معرض واریس قرار دارند و مشاوره با پزشک برای کنترل مصرف هورمونها، انجام معاینات دورهای و رعایت مراقبت های پیشگیرانه مانند ورزش، بالا گذاشتن پاها و استفاده از جوراب واریس خطر ابتلا یا پیشرفت واریس را کاهش میدهد، این اقدامات در افرادی با سابقه خانوادگی اهمیت دارد.
چه زمانی واریس نیاز به درمان جدی دارد؟
واریس در بسیاری از موارد تنها مشکل ظاهری ایجاد میکند، اما برخی شرایط نیاز به درمان جدی و فوری دارند، درد شدید یا مداوم، احساس سنگینی و گرفتگی پا که فعالیت روزمره را محدود میکند، از علائم هشدار است و تورم شدید، قرمزی، گرما و التهاب اطراف رگ ها نشان دهنده اختلال در گردش خون یا التهاب وریدی است.
تغییر رنگ پوست، خارش شدید یا زخم های مزمن نشانه پیشرفت بیماری است و نیاز به مراقبت تخصصی دارد و خونریزی از رگ های برجسته یا هرگونه علامت مشکوک به لخته خون، مانند تورم ناگهانی و درد شدید یک پا، وضعیت اورژانسی است و تشخیص به موقع و درمان مناسب این شرایط، نه تنها علائم را کاهش میدهد بلکه از عوارض جدی و خطرناک مانند ترومبوز و عفونت جلوگیری میکند.
واریس درمان قطعی دارد؟
واریس درمان قطعی به معنای برای همیشه ناپدید شدن بیماری بدون احتمال بازگشت ندارد، اما روش های درمانی مدرن علائم را کاملا کنترل میکنند، رگ های آسیب دیده را حذف یا مسدود میکنند و از پیشرفت بیماری جلوگیری مینمایند، روش های درمان واریس مانند اسکلروتراپی واریس، لیزر درمانی، رادیوفرکوئنسی واریس، جراحی سنتی یا لیزر داخل رگی نیز رگهای واریسی را از بین میبرند و ظاهر پا را بهبود میدهند، با این حال، عوامل ژنتیکی، سبک زندگی و فشار مکرر روی پاها باعث ایجاد واریس جدید در آینده میشود، بنابراین حتی پس از درمان موفق، رعایت پیشگیری و مراقبت های روزمره اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول
خیر، با اینکه واریس عمدتا در پاها شایع است، اما در سایر قسمت های بدن مانند دستها، صورت یا وریدهای لگن نیز ایجاد میشود، به ویژه در زنان باردار.
بله، واریس های خفیف تا متوسط با روش های غیرجراحی مانند اسکلروتراپی، لیزر سطحی و استفاده از جوراب واریس قابل درمان و کنترل علائم هستند.
در نهایت…
واریس تنها یک مشکل ظاهری نیست و باعث درد، خستگی، ورم و حتی عوارض جدی مانند زخم یا لخته خون میشود، شناخت علائم، تشخیص به موقع و رعایت پیشگیری نقش مهمی در کنترل بیماری دارد و با روش های درمانی مدرن، از جمله روش های غیرجراحی و جراحی، رگ های آسیب دیده را حذف یا درمان میکند، مراقبت های روزمره و تغییر سبک زندگی، از بازگشت یا پیشرفت واریس جلوگیری میکند.