کیست تخمدان از مشکلات رایج میان خانم ها و دختران جوان است که بیشتر در سنین باروری خود را نشان میدهد، کیست های تخمدان دارای انواع مختلف هستند، به این معنا که برخی هیچ مشکل خاصی برای بانوان به وجود نمیآورند و بعد از چند چرخه قاعدگی از بین میروند اما در بعضی موارد عوارض و مشکلات زیادی را رقم میزنند و حتما نیاز به اقدامات پزشکی و درمانی دارند، همچنین تشخیص به موقع این نوع کیست میتواند جلوی مشکلات پیچیده بعدی را بگیرد. در این مقاله به دلایل ایجاد و افرادی که بیشتر مستعد بروز این کیست هستند، پرداختیم.
كيست تخمدان چیست؟
کیست تخمدان یک توده یا کیسه پر از مایع است که در تخمدان ها تشکیل میشود. این کیست ها خوشخیم بوده و در بیشتر موارد به طور طبیعی و بدون نیاز به درمان از بین میروند و در برخی موارد نیاز به درمان یا پیگیری خواهند داشت. کیست های تخمدان اندازههای مختلفی دارند و بیشتر در دوران باروری زنان ایجاد میشوند اما به این معنا نیست که احتمال بروز آن در دوره یائسگی وجود ندارد. دقیقا از زمانی که فرد دچار سیکل قاعدگی فعال میشود تا سنین بالا احتمال بروز این بیماری برایش وجود دارد.
علت بروز كيست تخمدان
علت بروز این بیماری متفاوت است اما در اغلب موارد به تغییرات هورمونی مربوط است. علل رایج:
- تغییرات در سطح هورمون ها، به ویژه هورمون های تنظیم کننده تخمک گذاری، باعث ایجاد کیست های فولیکولی یا سایر انواع کیست ها میشود.
- در صورتی که تخمک گذاری به طور منظم صورت نگیرد، فولیکول ها که به طور طبیعی باید تخمک آزاد کنند، بزرگ شده و به کیست تبدیل میشوند.
- سندروم تخمدان پلیکیستیک باعث تجمع کیست های کوچک در تخمدان ها میشود و با اختلالات هورمونی همراه است.
- برخی از عفونت ها یا التهاب های لگن منجر به تشکیل کیست میشوند.
- در بعضی از موارد، بیماری های خاص یا مشکلات ژنتیکی عامل بروز کیست های تخمدان میباشند.
نشانه های کیست تخمدان
علائم این بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است و در برخی موارد هیچ علائمی وجود ندارد، گاها خانم ها هیچ مشکلی از نظر کیست احساس نمیکنند و حتی قاعدگی های منظم دارند تا زمانی که فرد برای بارداری اقدام میکند و در سونوگرافی های تشخیصی مانند واژینال یا سونو شکمی متوجه وجود این کیست ها میشود. علائم شایع آن عبارتند از:
- احساس درد یا فشار در ناحیه شکم یا لگن
- اختلال در هورمون های تنظیم کننده قاعدگی
- خونریزی های نامنظم یا حتی توقف قاعدگی
- درد تخمدان حین مقاربت جنسی
- تغییرات در دفع ادرار یا اجابت مزاج
- تهوع و استفراغ و درد شدید شکم
- نفخ و احساس پری در شکم
انواع مختلف کیست تخمدان
کیستهای تخمدان انواع مختلفی دارند که بر اساس ویژگی ها، علل و نحوه بروز آن ها تقسیم بندی میشوند. برخی از مهم ترین انواع کیست های تخمدان عبارتند از:
کیست فولیکولی
این نوع کیست ها به دلیل عدم تخمک گذاری یا نارسایی در آزاد شدن تخمک از فولیکول تخمدان به وجود میآیند، این کیست ها بیضرر هستند و خود به خود در یک یا دو دوره قاعدگی از بین میروند.
کیست لوتئال
کیست لوتئال بعد از تخمک گذاری و در پی تبدیل فولیکول به جسم زرد که وظیفه ترشح هورمون پروژسترون را دارد به وجود میآید، این کیستها خوش خیم هستند و در اکثر موارد خود به خود ناپدید میشوند.
کیستهای آندومتریوز
این کیست ها که به نام اندومتریوما نیز شناخته میشوند، به دلیل آندومتریوز یا رشد غیرطبیعی بافت های داخلی رحم در تخمدان ها ایجاد میشوند که درد زیادی به همراه داشته و نیاز به درمان دارند.
کیست آدنوما تخمدان
کیست های آدنوما از سلول های غددی تشکیل میشوند و این کیست ها پر از مایع بوده و بیشتر به صورت خوش خیم دیده میشوند، کیست های آدنوما در تخمدانها رشد میکنند و در صورت بزرگ شدن، علائمی مانند درد شکم، نفخ و تغییرات در قاعدگی ایجاد میکنند.
بیشتر بخوانید: آندومتریوز جداری
کیست هموراژیک
کیست های هموراژیک زمانی ایجاد میشوند که کیست فولیکولی تخمدان دچار خونریزی شود، در این کیست ها، خون درون کیست جمع میشود و باعث تغییر رنگ آن به قهوهای یا سیاه میشود. این نوع کیست ها به طور موقت ایجاد شده و خود به خود از بین میروند، در صورت خونریزی شدید یا ایجاد درد شدید، نیاز به درمان پزشکی و حتی جراحی وجود دارد.
چه افرادی به کیست تخمدان مبتلا می شوند؟
خانم های مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک خیلی سریع دچار این بیماری میشوند، در این بیماری، تخمدان ها تعداد زیادی کیست کوچک دارند و با اختلالات هورمونی مانند افزایش هورمون تستوسترون همراه است، برخی افراد هم در سابقه خانوادگی خود این موضوع را دارند که مادر یا خواهر و اقوام دیگر نیز دچار کیست های تخمدانی هستند و احتمال بروز آن برای شخص هم افزایش مییابد.
تغییرات در سطح هورمون ها، مانند نوسانات شدید هورمونی در طول دوره قاعدگی یا در هنگام درمان های هورمونی، خطر بروز این بیماری را افزایش میدهد. همچنین ناگفته نماند که چاقی به اختلالات هورمونی منجر میشود و به همین دلیل خطر ایجاد کیست های تخمدان را افزایش میدهد.
نحوه تشخیص کیست تخمدان
تشخیص این بیماری با استفاده از روش های مختلف تصویربرداری و آزمایشات پزشکی صورت میگیرد، سونوگرافی شکم و لگن و سونوگرافی تخمدان، از دقیق ترین و رایج ترین روش های تشخیصی هستند، برای مشاهده اندازه، نوع و موقعیت کیست انجام میشود، همچنین، در صورتی که کیست باعث بروز علائم جدی یا مشکوک شود، آزمایش های هورمونی یا آزمایش خون نیز برای بررسی شرایط خاص یا وجود علائم بدخیمی درخواست میشود.
روش های درمان کیست تخمدان
روشهای درمان این بیماری بستگی به نوع، اندازه، علائم و وضعیت کلی بیمار دارد، در بسیاری از موارد، کیست های تخمدان به خودی خود از بین میروند و نیازی به درمان خاصی ندارند، اما در صورتی که کیست باعث درد، خونریزی یا مشکلات دیگری شود، درمان هایی که در ادامه بیان میکنیم توسط پزشک تجویز میشود.
مراقبت و پیگیری پزشکی
در صورتی که کیست کوچک و بدون علائم باشد، پزشک مراقبت های منظم و پیگیری وضعیت کیست با سونوگرافیهای دورهای را پیشنهاد میدهد تا بررسی شود که آیا کیست خود به خود برطرف میشود یا نه.
داروهای هورمونی
استفاده از داروهای ضدبارداری یا هورمونهای دیگر در برخی موارد برای جلوگیری از تشکیل کیست های جدید و تنظیم چرخه قاعدگی تجویز میشود. این داروها برای کیستهای هورمونی و فولیکولی مناسب هستند.
جراحی
در صورتی که کیست بزرگ شده، پیچ خورده یا باعث درد شدید شود، جراحی ضروری است. جراحی به دو صورت انجام میشود:
لاپاراسکوپی
این روش کمتهاجمی و با استفاده از ابزارهای کوچک و دوربین برای برداشتن کیست از طریق برشهای کوچک در شکم انجام میشود.
جراحی باز
در مواردی که کیست بزرگ است یا عوارضی مانند خونریزی شدید ایجاد کرده، جراحی باز لازم است.
برداشتن تخمدان
در موارد نادر که کیست بدخیم است یا احتمال بدخیمی وجود دارد، نیاز به برداشتن تخمدان یا بخشی از آن است.
عوارض کیست تخمدان
کیستهای تخمدان در برخی موارد خوش خیم هستند و مشکلی ایجاد نمیکنند، اما در برخی موارد با عوارضی همراه خواهند بود. یکی از عوارض شایع، پیچش تخمدان است که زمانی رخ میدهد که کیست تخمدان به دور خودش میچرخد و باعث قطع جریان خون به تخمدان میشود. این شرایط باعث درد شدید و حتی آسیب به تخمدان میشود. کیست های بزرگ به راحتی پاره میشوند یا میترکند و این منجر به خونریزی داخلی و درد شدید خواهد شد. در برخی موارد، خونریزی نیاز به جراحی دارد.
کیست های تخمدان، به ویژه کیست های ناشی از سندرم تخمدان پلیکیستیک بر تخمک گذاری بانوان تاثیر میگذارند و با اختلالات هورمونی همراه هستند که منجر به نازایی میشود. کیست های بزرگ به سایر اندامهای شکم، مانند روده یا مثانه، فشار وارد کرده و باعث مشکلاتی مانند تکرر ادرار، مشکلات گوارشی یا احساس سنگینی و نفخ میشوند.
سوالات متداول
اکثر کیستها بیخطر هستند و خود به خود برطرف میشوند، اما در برخی موارد ممکن است کیست بزرگ شود یا دچار پیچ خوردگی یا پارگی شود که نیاز به درمان فوری دارد.
در بیشتر موارد، کیستهای تخمدان تاثیری بر باروری ندارند، اما در صورتی که کیست به طور مداوم تشکیل شود یا به اختلالات هورمونی منجر شود (مثلاً در کیستهای پلیکیستیک تخمدان)، ممکن است بر روند تخمکگذاری تأثیر بگذارد.
در نهایت…
کیست تخمدان عموما بیخطر است و بیشتر مواقع خود به خود برطرف میشود، اما در برخی موارد باعث درد یا مشکلات باروری شده و تشخیص آن از طریق سونوگرافی صورت میگیرد و نیاز به درمان در صورتی که کیست بزرگ یا پیچیده شود، ضروری است. همچنین، بسیاری از کیستها به دلیل مشکلات هورمونی ایجاد میشوند، بنابراین مدیریت این مشکلات به پیشگیری از تشکیل کیستهای جدید کمک میکند.