نارسایی وریدی مزمن یکی از دلایل رایج تورم، درد و احساس کشیدگی در پاها است. در این وضعیت، وریدها خون را به خوبی به قلب بازنمیگردانند و احتمال شکلگیری علائم آزاردهندهای از قبیل واریس، خارش و حتی زخمهای مزمن وجود دارد. این مشکل اغلب در افرادی دیده میشود که ساعتهای زیادی را ایستاده یا نشسته میمانند، یا مستعد ضعف دریچههای وریدی هستند. آگاهی از عوامل زمینهای و رعایت برخی اصول میتواند از شدت گرفتن این موضوع جلوگیری کند.
علت نارسایی وریدی مزمن
- هنگامی که دریچههای داخل وریدها توانایی کافی برای بستن مسیر بازگشت خون به عقب را نداشته باشند، جریان خون بهجای حرکت به سمت قلب، در پاها جمع میشود.
- ضعیف شدن بافت درونی رگ میتواند موجب گشاد شدن و عملکرد نادرست دریچههای درونی شود.
- برخی افراد به صورت ارثی در معرض آسیبپذیری وریدها هستند.
- ماندگاری در یک حالت ثابت و نداشتن تحرک کافی، فشار در عروق اندام تحتانی را افزایش میدهد.
- وجود لخته خون در وریدهای عمقی ران یا ساق پا میتواند مسیر طبیعی بازگشت خون را مسدود کرده و باعث افزایش فشار در رگها شود.
- وزن زیاد، فشار درونی را بالا میبرد و کار دریچههای وریدی را دشوار میکند.
- تغییرات هورمونی و فشاری که رحم بر عروق لگنی وارد میکند، احتمال نارسایی وریدی را در خانمهای باردار بالا میبرد.
- دخانیات، دیواره رگها را ضعیفتر میسازد و مسیر گردش خون را دچار اختلال میکند.
علائم نارسایی وریدی
- ورم در مچ و ساق پا
- احساس درد و گرفتگی در ساقها
- خستگی و سنگینی در پاها
- خارش یا سوزش خفیف پوست پا
- واریس یا رگهای متورم و آبی رنگ
- خشکی و ضخیم شدن پوست قسمت پایین ساق
- زخمهای باز در نزدیکی مچ پا که دیر ترمیم میشوند.
- دردی که هنگام نشستن یا ایستادن طولانی بیشتر احساس میشود.
عوامل موثر بر روی نارسایی وریدی
- بیحرکتی باعث عدم پمپاژ صحیح خون از طریق عضلات ساق پا میگردد.
- افزایش سن، فرآیند پیری، دیواره وریدها و دریچهها را ضعیف و شل میکند.
- یبوست مزمن یا سرفههای مداوم و بلند کردن وزنههای سنگین، فشار در وریدهای لگنی را تقویت میکند و احتمال بروز نشانههای وریدی را بالا میبرد.
- مشاغلی که نشستن یا ایستادن ممتد دارند، به مرور باعث گرفتاری در اندام تحتانی میشوند.
- تغییرات هورمونها در دوران بارداری یا دوره پیشیائسگی میتوانند اثری مستقیم بر دیواره رگها داشته باشند.
- برخی مشکلات در ساختار قلب و سیستم عروقی، پروسه برگشت خون از پاها را دشوار میسازد.
تشخیص نارسایی وریدی
پزشک در اولین مرحله به بررسی علائم بالینی نظیر ورم، تغییر رنگ پوست، ظاهر شدن وریدهای برجسته و پرسش درباره سابقه خانوادگی یا عادتهای روزمره بیمار میپردازد. پس از ارزیابی اولیه، برای اطمینان از وجود اختلال در دریچههای وریدی یا گرفتگی احتمالی، از سونوگرافی داپلر استفاده میشود.
در این روش، سرعت و جهت جریان خون در عروق پا مشخص خواهد شد. اگر احتمال ترومبوز ورید عمقی یا تنگی رگهای لگنی وجود داشته باشد، سیتیآنژیوگرافی یا امآرونیوگرافی انجام میشود تا هرگونه انسداد یا ناهنجاری دقیقتر بررسی شود.
در برخی افراد، پزشک آزمایش خون جهت بررسی التهاب یا لخته خونی خاص تجویز میکند. تشخیص زودهنگام و ارزیابی دقیق، مانع پیشرفت علائم شدیدتر از جمله زخم مزمن و ورم دائمی میشود.
روشهای درمان نارسایی وریدی
درمان بر اساس شدت ناراحتی و ویژگیهای بدنی هر شخص تعیین میگردد. راهکارهای رایج شامل موارد زیر هستند:
استفاده از جوراب فشاری
این جورابها، فشاری تدریجی و کنترل شده به ساق و مچ پا وارد میکنند تا جریان خون یکنواختتر شود. از جمع شدن خون در بخش تحتانی کاسته و باعث کاهش ورم و درد میگردند. جوراب فشاری باید طول ساق و مچ را به درستی بپوشاند و متناسب با شدت بیماری انتخاب شود.
فعالیت بدنی و ورزش
پیاده روی ملایم، تمرینهای کششی مچ پا و حرکات سبک، عملکرد عضلات ساق را تقویت میکنند و پمپاژ جریان خون را بالا میبرند. شنا یا دوچرخهسواری هم از روشهای کارآمد در کاهش علائم هستند.
مدیریت وزن
کاهش وزن در صورت چاقی، فشار وارده بر پاها را کم میکند؛ در نتیجه وریدهای سطحی و عمقی راحتتر خون را بازمیگردانند. رژیم غذایی سالم همراه تحرک کافی، موثر خواهد بود.
اسکلروتراپی
در این تکنیک، ماده شیمیایی به رگ مشکل دار تزریق میشود. این ماده موجب التهابی کنترلشده در جدار درونی رگ شده و مسیر جریان خون را میبندد. سپس به تدریج رگ مسدود شده کمرنگ میشود. اسکلروتراپی برای عروق کوچک و متوسط بهکار میرود و سرپایی انجام میشود.
اندوواسكولار
درمان اندوواسکولار برای نارسایی وریدی مزمن شامل روشهایی مانند ابلیشن با لیزر (EVLA) یا فرکانس رادیویی (RFA) است که با استفاده از گرما، ورید معیوب را میبندند. این روش کمتهاجمی، بدون نیاز به جراحی باز، با بیحسی موضعی انجام شده و بهبودی سریعی دارد.
معرفی بیمار
بيمار معرفي شده خانم ٨٤ سالهاي هستند كه متعاقب جراحي ستون فقرات دچار DVT وسيع ايلئوفمورال شده و پس از دو ماه با تورم شديد اندام تحتاني مراجعه كردهاند به نحوي كه شدت تورم و درد پا، بيمار را از راه رفتن ناتوان كرده بود.
در اين بيمار سونوگرافي داپلر انجام شد كه تنگي long segment وريدهاي ايلياك مشترك و خارجي راست (ثانويه به DVT اخير) تشخيص داده شد به نحوي كه تنگي تخليه وريدي اندام را مختل ساخته بود.
در بيمار تصميم به درمان اندوواسكولار گرفته شد، با هدايت سونوگرافي و در پوزيشن prone شيت در وريد فمورال قرار داده شد، سپس سونوگرافي انجام شد و تنگي long segment وريدي تاييد شد. با كمك واير هيدروفيليك از محل تنگي عبور كرده و stent فلزي balloon expandable در محل تنگي تعبيه شد و جداره نامنظم وريد نيز بالون پلاستي شد. بالون ونوپلاستي و stenting وريدي در سالهاي اخير بسيار در درمان نارساييهاي مزمن وريدي مورد توجه قرار گرفته و ميزان re-stenosis در stent هاي وريدي كمتر از ٣ درصد ميباشد.
بيمار با دستور دارويي مرخص شد و در فالوآپ يك هفته ادم اندام و علايم نارسايي وريدي مرتفع شد.
درمان حرارتی
فرایندی که از لیزر یا رادیوفرکانسی استفاده میکند. در این روش، یک لوله نازک وارد ورید معیوب میشود تا با گرمای کنترلشده، دیواره ورید جمع گردد و بسته شود. بعد از این کار، خون در رگههای سالم اطراف جریان مییابد.
جراحی سنتی ورید
در برخی موارد شدید یا زمانی که رگ دریچههایش به طور کامل تخریب شده باشد، برداشت بخشی از ورید معیوب انجام میگیرد. این کار تحت بیحسی موضعی یا عمومی صورت میگیرد.
بالا نگه داشتن پاها در زمان استراحت
بالاتر قرار دادن پاها نسبت به سطح قلب، به حرکت خون به سمت بالا یاری میرساند. این کار حداقل چند بار در طی روز پیشنهاد میشود، بهویژه برای افرادی که تمام روز پشت میز مینشینند.
عوارض احتمالی نارسایی وریدی
- تشکیل زخم باز در نزدیکی مچ پا
- پوسته پوسته و قهوهای شدن پوست پاها
- ایجاد لخته خون در وریدهای سطحی (ترومبوفلبیت سطحی)
- بدتر شدن تورم و درد پاها
- عفونتهای پوستی مانند سلولیت
- خونریزی از رگهای متورم در صورت آسیب خارجی
مدیریت و پیشگیری از نارسایی وریدی مزمن
نارسایی وریدی مزمن در پاها خیلی وقتها با درد، ورم و احساس سنگینی همراه است. اگر کنترل نشود، ممکن است زخم و آسیب پوستی به وجود بیاید. برای کاستن از این وضعیت، آشنایی با علل و عوامل مؤثر، مفید خواهد بود. بررسی توسط پزشک متخصصی مانند دکتر علی مهدوی قدم مهمی در پیشگیری از بدحالتر شدن این عارضه است.
آزمایشهای تکمیلی از جمله سونوگرافی داپلر درک دقیقی از وضعیت دریچههای وریدی میدهد. انتخاب شیوه درمان یا بهکارگیری روشهای سادهای مانند جورابهای فشاری و بالاتر گذاشتن پاها، احتمال بهبود درد و بازگشت راحتتر خون را افزایش میدهد. پیشگیری و پیگیری منظم، بهترین راه تسکین و سلامت درازمدت است.
سوالات متداول
بله، راه رفتن آرام، عملکرد عضلات ساق را تقویت میکند و به حرکت خون در جهت بالا کمک خواهد کرد.
ادامه این وضعیت ممکن است خارش، تورم، زخمهای باز یا حتی لخته خونی را در پی داشته باشد. تشدید ورم پا و درد هم بهاحتمال زیاد بیشتر خواهد شد.
این روشهای سنتی ممکن است برای مدت کوتاهی کمی فشار ایجاد کنند اما کنترل دقیق و مناسبی ندارند. استفاده از جوراب فشاری استاندارد ایمنتر و اثرگذارتر است.
این روشها دوران نقاهت کوتاهی دارند و با سوزاندن دیواره درونی ورید معیوب، مسیرهای سالم جایگزین گردش خون خواهند شد.