رادیوآمبولیزاسیون چیست و چگونه به درمان تومورهای کبدی کمک میکند؟ این روش جایگزینی برای جراحی یا شیمی درمانی محسوب میشود؟ رادیوآمبولیزاسیون یکی از روش های نوین و کم تهاجمی درمان سرطان های کبدی است که در آن ذرات بسیار ریز حاوی مواد رادیواکتیو از طریق رگ های خونی به سمت تومور هدایت میشوند، این ذرات با تابش مستقیم اشعه به سلول های سرطانی، باعث کوچک شدن یا کنترل رشد تومور میشوند و در عین حال آسیب کمتری به بافت سالم کبد وارد میکنند، امروزه این روش به عنوان گزینهای مؤثر برای بیمارانی که امکان جراحی ندارند یا به درمان های دیگر پاسخ مناسبی ندادهاند، مورد توجه قرار گرفته است.
رادیوآمبولیزاسیون در چه مواردی کاربرد دارد؟
رادیوآمبولیزاسیون عمدتا برای درمان تومورها و سرطان های کبدی به کار میرود، به ویژه در شرایطی که امکان جراحی وجود نداشته باشد یا سایر روش های درمانی نتیجه مطلوبی نداشته باشند، مهمترین کاربردهای این روش عبارتاند از:
سرطان اولیه کبد
سرطان سلول های کبدی یا HCC شایع ترین نوع سرطان اولیه کبد است، رادیوآمبولیزاسیون در این بیماران با هدایت ذرات رادیواکتیو به شریان های تغذیه کننده تومور، تابش را مستقیم به بافت سرطانی میرساند و این روش به ویژه برای بیمارانی مناسب است که به دلیل اندازه تومور، تعداد ضایعات یا بیماری های زمینهای امکان جراحی ندارند.
بیشتر بخوانید: بیوپسی از کبد
متاستازهای کبدی
بسیاری از سرطانها مانند سرطان کولورکتال، پستان، ریه و نورواندوکرین به کبد گسترش پیدا میکنند و در این شرایط رادیوآمبولیزاسیون به عنوان یک درمان موضعی مؤثر مورد استفاده قرار میگیرد، ذرات رادیواکتیو از طریق جریان خون به تومورهای کبدی رسیده و سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند.
بیشتر بخوانید: درمان متاستاز کبدی با امواج مایکروویو
بیماران غیرقابل جراحی
همه بیماران مبتلا به تومورهای کبدی کاندید مناسبی برای جراحی نیستند، گاهی محل تومور، درگیری چند بخش از کبد، کاهش عملکرد کبد یا وجود بیماری های قلبی و ریوی مانع انجام عمل جراحی میشود و در چنین شرایطی رادیوآمبولیزاسیون به عنوان یک روش کمتهاجمی جایگزین مناسبی است.
کوچک کردن تومور پیش از جراحی یا پیوند کبد
در برخی بیماران، اندازه یا تعداد تومورها در ابتدا امکان جراحی یا پیوند کبد را محدود میکند، رادیوآمبولیزاسیون با کاهش حجم تومور و کنترل رشد آن، شرایط را برای انجام درمان های قطعیتر فراهم میکند و این رویکرد که به آن Downstaging نیز گفته میشود، به بسیاری از بیماران کمک میکند تا واجد شرایط پیوند یا برداشت جراحی تومور شوند.
کنترل علائم ناشی از تومورهای کبدی
تومورهای پیشرفته کبدی باعث درد شکم، احساس فشار، کاهش اشتها و خستگی میشوند، رادیوآمبولیزاسیون علاوه بر اثر درمانی روی تومور، در کنترل این علائم نیز مؤثر است و با کاهش جریان خون تومور و کوچک شدن تدریجی آن، بسیاری از بیماران بهبود قابل توجهی در علائم خود تجربه میکنند.
درمان پس از عدم موفقیت سایر روشها
برخی بیماران پس از شیمی درمانی، ابلیشن، آمبولیزاسیون معمولی یا سایر روش های درمانی همچنان با پیشرفت بیماری مواجه میشوند، در این شرایط رادیوآمبولیزاسیون به عنوان یک گزینه درمانی تکمیلی یا جایگزین مطرح میشود، این روش با مکانیسم متفاوت خود، سلول های سرطانی را از داخل عروق تغذیهکننده هدف قرار میدهد و در بسیاری از موارد موجب کنترل بیماری میشود.
برای دریافت نوبت از دکتر علی مهدوی با شماره ۰۹۱۰۸۸۸۱۰۵۱ تماس بگیرید.
رادیوآمبولیزاسیون برای چه افرادی مناسب است؟
رادیوآمبولیزاسیون یک روش درمانی هدفمند است که برای همه بیماران مناسب نیست و در شرایط خاصی انتخاب میشود، انتخاب بیمار بر اساس وضعیت کبد، نوع تومور و شرایط عمومی بدن انجام میگیرد:
- بیمارانی که به دلیل اندازه یا محل تومور امکان جراحی ندارند.
- زمانی که درگیری عمدتا در کبد است و سایر اندامها درگیر نیستند.
- بیماران با ذخیره عملکردی کافی کبد (تحمل مناسب درمان).
- وقتی درمان های دارویی اثر کافی روی کنترل بیماری ندارند.
- برای کنترل رشد تومور تا زمان انجام پیوند.
- برای کوچک کردن ضایعه و افزایش امکان جراحی موفق.
نحوه انجام رادیوآمبولیزاسیون
رادیوآمبولیزاسیون یک روش کم تهاجمی است که توسط متخصص رادیولوژی مداخلهای انجام میشود، این درمان از طریق رگ های خونی و بدون جراحی باز انجام میشود و هدف آن رساندن ذرات رادیواکتیو به داخل تومور است، مراحل انجام آن به صورت دقیق و مرحله به مرحله برنامه ریزی میشود تا بیشترین اثر درمانی و کمترین عارضه برای بیمار ایجاد شود.
ارزیابی و تصویربرداری اولیه
در ابتدا بیمار با CT اسکن یا MRI بررسی میشود تا اندازه، محل و تعداد تومورها مشخص شود. همچنین وضعیت عروق کبد و میزان درگیری بررسی میگردد. این مرحله برای تعیین اینکه بیمار کاندید مناسب هست یا نه بسیار مهم است و مسیر ورود کاتتر و نوع درمان بر اساس آن برنامهریزی میشود.
آنژیوگرافی تشخیصی
در این مرحله یک کاتتر نازک از طریق شریان فمورال در کشاله ران وارد بدن میشود و به سمت عروق کبد هدایت میگردد، سپس با تزریق ماده حاجب، نقشه دقیق عروق تغذیه کننده تومور مشخص میشود و این کار کمک میکند پزشک مسیرهای غیرهدف را شناسایی کرده و از آسیب به اندام های سالم جلوگیری کند.
اسکن شانت
برای اطمینان از اینکه ذرات رادیواکتیو به ریه یا سایر اندامها نشت نمیکنند، مقدار کمی ماده شبیه ساز تزریق میشود و سپس اسکن هستهای انجام میگیرد تا میزان عبور غیرطبیعی خون بررسی شود، این مرحله برای ایمنی بیمار بسیار ضروری است و از عوارض جلوگیری میکند.
محاسبه دوز و برنامه ریزی درمان
بر اساس اندازه تومور، جریان خون و نتایج اسکن ها، مقدار دقیق مواد رادیواکتیو محاسبه میشود و هدف این است که بیشترین دوز به تومور برسد و حداقل آسیب به بافت سالم کبد وارد شود، این مرحله کاملا فردی سازی شده و برای هر بیمار متفاوت است.
تزریق ذرات رادیواکتیو
در روز درمان، کاتتر در همان مسیر قبلی قرار داده میشود و ذرات رادیواکتیو مستقیم به شریان تغذیه کننده تومور تزریق میگردند و این ذرات در رگ های کوچک تومور گیر کرده و تابش موضعی خود را آغاز میکنند، این تابش باعث تخریب سلول های سرطانی در طول زمان میشود.
اثر روی عروق تومور
پس از تزریق، ذرات در عروق ریز تومور گیر میافتند و هم زمان دو اثر ایجاد میکنند، کاهش خون رسانی به تومور و تابش داخلی اشعه و این ترکیب باعث توقف رشد یا کوچک شدن تدریجی تومور میشود، در حالی که بافت سالم کبد تا حد زیادی حفظ میشود.
بیشتر بخوانید: امبولیزاسیون
نکات مراقبتی بعد از رادیوامبولیزاسیون
بعد از انجام این مراحل و ترخیص، فرد باید نکاتی را رعایت کند که عبارتند از:
- بیمار باید به مدت چند ساعت بعد از عمل استراحت کند و از فعالیت های شدید خودداری نماید.
- مراقبت از محل برش برای جلوگیری از خونریزی یا عفونت ضروری است.
- درد یا ناراحتی بعد از عمل رخ میدهد، بنابراین مصرف داروهای مسکن طبق تجویز پزشک مفید است.
- در صورت بروز تب، درد شدید، خونریزی یا نشانه های عفونت، باید فورا با پزشک تماس گرفته شود.
- بیمار باید به طور منظم برای ارزیابی نتایج درمانی و پیگیری های لازم به پزشک مراجعه کند.
میزان موفقیت رادیوامبولیزاسیون چقدر است؟
میزان موفقیت رادیوآمبولیزاسیون به عوامل مختلفی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، عملکرد کبد و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد، در سرطان اولیه کبد، این روش در بسیاری از بیماران باعث کنترل رشد تومور و افزایش طول عمر میشود و در برخی موارد نرخ کنترل موضعی تومور حدود ۶۰ تا ۹۰ درصد گزارش شده است، در متاستازهای کبدی نیز موفقیت درمان بیشتر به کاهش اندازه تومور و کنترل بیماری مربوط میشود تا درمان قطعی.
رادیوآمبولیزاسیون به عنوان یک درمان قطعی در همه بیماران محسوب نمیشود، اما میتواند نقش مهمی در کاهش علائم و افزایش زمان کنترل بیماری داشته باشد، انتخاب صحیح بیمار تأثیر زیادی بر میزان موفقیت این روش دارد.
مزایای رادیوآمبولیزاسیون
- این روش بدون نیاز به جراحی باز انجام میشود و برش های کوچکی در بدن ایجاد میشود.
- بیماران پس از انجام این روش نیاز به بستری طولانی ندارند و در مدت کوتاهی به فعالیت های معمول خود بازمیگردند.
- دقت بالا در درمان و کاهش آسیب به بافت های سالم
- به دلیل هدف گیری دقیق، آسیب به بافت های سالم محدود میشود و نیازی به برداشتن بافت های اطراف نیست.
- برای افرادی که به دلیل مشکلات پزشکی یا محدودیت های جراحی نمیتوانند درمان های دیگر را دریافت کنند.
این روش چه عوارضی به همراه دارد؟
رادیوآمبولیزاسیون اگرچه یک روش کم تهاجمی و هدفمند برای درمان تومورهای کبدی است، اما مانند هر روش درمانی با عوارضی همراه است و شایع ترین عارضه ها شامل خستگی، تب خفیف، تهوع و درد شکم در چند روز اول پس از درمان است که موقتی هستند، برخی بیماران دچار سندرم پس از آمبولیزاسیون میشوند که با بیحالی، کاهش اشتها و درد همراه است و در موارد کمتر، عوارضی مانند زخم معده یا اثنیعشر در صورت نشت ذرات، آسیب به بافت سالم کبد یا اختلال موقت عملکرد کبد رخ میدهد، به همین دلیل انتخاب دقیق بیمار و بررسی های قبل از درمان اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول
به طور معمول بیمار بعد از چند ساعت مراقبت به خانه میرود، دوره بهبودی سریع است و نیازی به بستری طولانی نیست.
نتایج بعد از چند هفته تا چند ماه پس از درمان قابل مشاهده است، البته برای تومورها، نیاز به پیگیری های مکرر است.
در نهایت…
رادیوآمبولیزاسیون یک روش درمانی کمتهاجمی و مؤثر است که برای درمان تومورها، بیماری های عروقی و برخی اختلالات دیگر به کار میرود و با استفاده از آمبولیزاسیون و تابش اشعه رادیواکتیو، جریان خون به نواحی هدف مسدود شده و درمان انجام میگیرد، این روش به دلیل دوره بهبودی کوتاه و دقت بالا در هدفگیری، برای بسیاری از بیماران گزینهای مناسب است.